උත්තර වංශයේ ලියා දැක්වුයේ බුද්ධ ධර්මයේ ඉතිහාසයයි. විශේෂයෙන්ම මෙහි අතීත බෞද්ධ ඉතිහාසය ලියා තැබු නිසා එය උත්තර වංශය යන නමින්ම හැදින් විය. උත්තර වංශය නමැති හෙළ බෞද්ධ ඉතිහාසය ලියා තැබූ මෙම පොත මහනුවර යුගය දක්වාම භාවිතයේ පැවති බවට සාධක රාජාවලිය නම් පොතක් ලියූ කතුවරයාද එහි සඳහන් කරයි.

කපිලවස්තුපුර ශ්‍රී සර්වඥධාතුන් වහන්සේලා

 ප්‍රදර්ශනය කෙරෙන කොටහේන දිපදුත්තමාරාම තායි රජමහා විහාරය

වස්කඩුවේ රාජගුරු ශ්‍රී සුභූති නාහිමිපාණන් වහන්සේට ඉන්දියාවේ කපිලවස්තුපුරයෙන් 1898 දී ලැබුණු ශ්‍රී සර්වඥධාතුන් වහන්සේලා වන්දනාමාන කිරීමේ පූජෝත්සවය සහ ප්‍රදර්ශනය දෙසැම්බර් මස 05, 06 සහ 07 යන තෙදින පස්වරු 2.00 සිට රාත්‍රී 11.00 දක්වා කොටහේන දීපදුත්තමාරාම තායි රාජමහා විහාරයේ දී පැවැත්වීමට කටයුතු යොදා තිබිණි.

සධාතුක කරඬුව
විහාරාධිපති ශාස්ත්‍රපති වස්කඩුවේ මහින්දවංශ මහානාහිමිපාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පරිදි ජලසම්පාදන හා ජලාපවාහන අමාත්‍ය දිනේෂ් ගුණවර්ධන මැතිතුමාගේ සහ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ලිලන්ත පෙරේරා මැතිතුමාගේ ආරාධනයෙන් මෙහි සමාරම්භක අවස්ථාව දෙසැම්බර් 05 වන දින පෙරවරු 11.00 ට ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ අතිගරු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්‍ෂ උතුමාණන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් සිදු කිරීමට නියමිතව තිබිණි.
එදා බුදුන්වහන්සේ කුසිනාරානුවර මල්ලව රජ දරුවන්ට අයත් උපවත්තන නම් සල් උයනේ පිරිනිවන් පෑමෙන් අනතුරුව ආදාහනය කොට සත් දිනකට පසු ධාතු බෙදීම සිදුවිය. එකල රජ දරුවන්ගේ අතිශය ආදරයට හා ගෞරවයට පාත්‍රව සිටි ද්‍රෝණ බමුණාගෙන් ධාතු බෙදීමේ වගකීම ඉටු වූයේ අවශ්‍යතම රජ දරුවන් ඉදිරිපිටදී ය. බුදුන් වහන්සේට හිමිකම් කිව හැකි ඥාති පිරිස කපිලවස්තුවේ සිට මෙම ස්ථානයට පැමිණ තමන්ට හිමි විය යුතු ධාතු කොටස් ලබාගෙන මහා පෙරහරින් පුද පූජා පවත්වමින් සිට නුවරට පැමිණ සෑයක් කොට නිදන් කළ බව ශාසන ඉතිහාසය කියයි. පසු කලෙක මෙම ස්තූපය තිබූ තැන යට වී වැසී ගොස් ඉඩකඩම් වෙන් වී ප්‍රදේශය සම්පූර්ණ පරිවර්තනයකට භාජනය වී තිබූ බව පෙනේ. මෙම වකවානුව වන විට මෙකී සෑය ඇතුළත් ඉඩමේ අයිතිකරු වූයේ ඇන්.වී. පෙප්පේ නම් ඉංගී‍්‍රසි වතු හිමියෙක් ය. ඔහු ද ශ්‍රී සුභූති නාහිමියන්ගේ මිත්‍රයකු වීම උන්වහන්සේගේ පූර්වභාග්‍යයක් සේ සැලකිය හැකි ය.ඉන්දීය පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් කැණිම් කටයුතු කරද්දී මෙම ස්ථූපය ද ඔවුන්ගේ දැඩි විමසිල්ලට භාජනය විය. ඔවුන් මෙය හැඳින්වූයේ ‘පිප්‍රාවා’ හෙවත් ‘පෙප්පේගේ ස්ථූපය’ නමිනි. මෙම ස්ථූපය කැණීමේ දී පළමුව විශාල ගල් පෙට්ටියක් හමු වූ බවත් එම පෙට්ටිය තුළ කුඩා කරඬු කීපයක් ධාතුන් වහන්සේලා සහිතව නිධන් කර තිබූ බව ද, එයින් එක් ගල් කරඬුවක් වටා “ඉයං සලීල නිධනේ බුධස භගවතෝ සකියානං සුකිති භතානං සභගිනි කාතං සසුන දලත” යනුවෙන් කොටා තිබූ බව වින්සන්ට් ස්මිත් පඬිවරයා සඳහන් කරයි. මෙම ශ්‍රී සුභූති හිමියන්ගේ සහාය ලබා පාලි භාෂාවට පරිවර්තනය කොට දක්වා ඇත. ඒ අනුව මෙම කරඬුවල තිබී හමු වූ ධාතුන් වහන්සේලා සත්‍ය වශයෙන් ම ප්‍රථම ධාතු බෙදීමේ දී ශාක්‍ය රජ දරුවන්ට හමු වූ සර්වඥ ධාතු කොටස බව සනාථ වන අතර, කපිල වස්තු හා ඒ අවට කැණිම් කොට අංග සම්පූර්ණ වාර්තාවක් සැපයූ පූර්ණ චන්ද්‍ර මුඛර්ජි මහතා මෙන් ම භාරතීය ඉතිහාසඥයෙකු වූ වින්සන්ට් ස්මිත් මහතා ද උක්ත මතය එකහෙලා පිළිගනී. මෙම ස්ථූපයෙන් ලැබුණු ධාතුන් වහන්සේලා සියම් මහරජුටත්, බුරුම මහරජුටත්, කොටස් දෙකක් යවා ඇති අතර, ශ්‍රී සුභූති මහනාහිමියන්ට වෙන්කර ශ්‍රී ලංකාවට එවූ කොටස පිළිබඳව 1898 අගෝස්තු 19 ඉතිහාසඥ වින්සන්ට් ස්මිත් මහතා ශ්‍රී සුභූති නාහිමියන්ට එවන ලද ලිපියකින් අනාවරණය වෙයි.

එදා මෙම ධාතුන් වහන්සේලා ඇතුළත් චෛත්‍ය පිහිටා තිබූ භූ®මිභාගයේ හිමිකරුව සිටි පෙප්පේ මහතා වසර ගණනාවක සිට තමන්ගේ ශ්‍රී ලාංකීය මිත්‍රයෙකු මෙන් ම ලෝකයේ උගතුන් පිළිගත් කුශාග්‍ර බුද්ධිමතෙකු වූ ශ්‍රී සුභූති මහනාහිමියන්ට ලිපියක් සමග පාර්සලයක් එවූ අතර, එයින් උන්වහන්සේ තුළ කාලයක සිට පැවති අදහස ඉටුකර ගැනීමට හැකි වූ බව පහත සඳහන් ලිපියෙන් මොනවට පැහැදිලි වේ.

මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද නාහිමි

වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති මහා නාහිමි

ශ්‍රී ජිනවරවංශ හිමි
දීපදුත්තමාරාම පුරාණ තායි රාජ මහා විහාරය කොළොම්පුර බටහිර ජාතීන්ගේ ග්‍රහණයට නතු වූ පසු වෙසෙසින් ජනාකීර්ණ හා දියුණු නගරයක් වුව ද අතීතයේ කැලණි පුදබිමේ සිට බෙල්ලන්විල පුදබිම අතර භූමි කලාපය තුළ බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නො වූ අතර විහාරයක් ඉදි කිරීමට තබා බුදු පිළිමයක් ඉදි කිරීමටවත් අධිරාජ්‍යවාදිහු ඉඩ නොදුන්හ. එකී පසුබිම තුළ කොළොම්පුරයේ ඉදි වූ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරස්ථානය වූයේ දීපදුත්තමාරාමයයි. ‘රටගිය මුදියන්සේ’ නමින් ප්‍රකට සවියෙල් තාබ්‍රෙව් උභය කුලතුංග විජේසිරිවර්ධන මහා මුදලිතුමන් එවකට ඕලන්ද ආණ්ඩුකාරවරයාගේ විශේෂ අවසරයක් ගෙන තම වලව්වේ විහාරයක් පිහිටුවා ගත්තේ ය. ඔහු මුල් කාලීන ව සීනිගම ධම්මක්ඛන්ධ හිමියන් වැඩමවා ආගමික කටයුතු හා වස් වසවා ගැනීම ආදිය සිදුකළ අතර පසුව සීනිගම ධීරක්ඛන්ධ හිමියන් මෙහි ස්ථිර ආරාමයක් ආරම්භ කළහ. උන්වහන්සේගෙන් පසු ව ලෝක පූජිත වාදීභසිංහ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද නාහිමියන් මෙකී විහාරයේ අධිපතීත්වයට පත්වූහ. උන්වහන්සේ මෙකී විහාරස්ථානයේ වැඩවසමින් සිදුකළ ජාතික, ආගමික මෙහෙවර නිසා ම මෙකී විහාරස්ථානය දෙස් විදෙස් සුපතල බෞද්ධ ආයතනයක් බවට පත් විය. පංච මහා වාදයට හා එකල බෞද්ධ ප්‍රබෝධයට මූලික වූ මූලස්ථානය, බෞද්ධ කොඩිය ප්‍රථම වරට ගුවනට එස වූ හා වෙසක් පොහොය නිවාඩු දිනයක් බවට ප්‍රකාශ කළ පින්බිම ලෙස මෙරට බොදු ජනතාවගේ හදවත් වල සදා නොමැකෙන මතකයක් දීපදුත්තමාරාමය පිළිබඳව සටහන්ව තිබේ. මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද නාහිමියන්ගෙන් පසු ව උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යවරයන් වහන්සේලා ඇතුළුව මෙම විහාරස්ථානය පවරා දී තිබුණේ ගුණානන්ද නාහිමියන්ගේ ජාතික මෙහෙවරට තම ඥාන ශක්තියෙන් සහය දැක්වූ උන්වහන්සේගේ සමීප යතිවරයකු වූ රාජගුරු වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති නාහිමියන්ට ය. ගුණානන්ද නාහිමියන්ගේ ශිෂ්‍යවරයකු වූ මොහොට්ටිවත්තේ ජනානන්ද හිමියන් අකාලේ අපවත් වූ බැවින් වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති නාහිමියන් විසින් තමන් යටතේ වස්කඩුව විහාරයේ පැවිදි වූ සියම් ජාතික රජ කුමරුවකු වූ පී.සී. ජිනවරංශ හිමියන් (Prince Prisdang Chumsai) හට මෙකී විහාරස්ථානය පවරා දෙනු ලැබීය.
උන්වහන්සේගේ යුගයේ දී ලෝකප්‍රකට රත්න චෛත්‍යය මේ විහාරස්ථානයේ ඉදි කළ අතර මෙම චෛත්‍යයේ තැන්පත් කරන ලද්දේ පූර්වයෙන් සඳහන් කළ කපිලවස්තුවෙන් රාජගුරු ශ්‍රී සුභූති හිමියන්ට ලද ධාතුන් වහන්සේලාගෙන් එක් නමකි. ගුණානන්ද නාහිමියන්ගේ ශ්‍රී නාමය වෙනුවෙන් කුමාර හිමියන් විසින් ‘ගුණානන්ද විද්‍යාලය’ බිහි කිරීම ද වැදගත් කාරණයකි. මුන්වහන්සේගෙන් පසුව මාදම්පිටියේ ජිනානන්ද නාහිමියන් මෙහි අධිපතීත්වයට පත් වූ අතර උන්වහන්සේ ධර්ම ශාලාව, පුස්තකාලය හා ධාතු මන්දිරය ඇතුළත් තෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් ඉදි කළ අතර විහාරයේ ප්‍රතිසංස්කරණයක් ද සිදු කළහ. කුමාර නාහිමියන්ගේ ශ්‍රී නාමය වෙනුවෙන් කුමාර විද්‍යාලය ද ආරම්භ කළ මුන්වහන්සේ අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංස මහා නිකායේ මහා නායක ධුරයට ද පත් වූ සේක.
උන්වහන්සේගෙන් පසුව පින්වත්තේ ජිනරතන හිමියන් විහාරාධිපති ධුරයට පත් වූ අතර උන්වහන්සේගේ අකල් අපවත්වීමෙන් අනතුරු ව 1997 වර්ෂයේ දී මෙකී විහාරස්ථානය වර්තමාන අමරපුර ශ්‍රී සම්බුද්ධ ශාසනෝදය සංඝ සභාවේ මහානායක ධුරන්දර වස්කඩුව රාජගුරු ශ්‍රී සුභූති මහා විහාරය ඇතුළු විහාර ගණයේ අධිපති ශාස්ත්‍රපති වස්කඩුවේ මහින්දවංශ නාහිමියන්ගේ භාරකාරත්වයට පත් විය. ගොඩනැගිලි කඩා වැටී ජරාවාස වීතිබූ මේ පින්බිම මුන්වහන්සේගේ අධිපතීත්වය යටතේ මේ වන විට ස්වර්ණමය යුගයකට ළඟා වෙමින් පවතී. කඩා වැටී තිබූ විහාර මන්දිරය හා ධාතු මන්දිරය, ධර්ම ශාලාව සහිත තෙමහල් ගොඩනැගිල්ල මිලියන ගණනක වියදමින් ප්‍රතිසංස්කරණය, රත්න චෛත්‍යය ප්‍රතිසංස්කරණය කොට නව බුදු පිළිම වහන්සේලා තැන්පත් කිරීම හා තායිලන්ත රජ පවුලේ අනුග්‍රහයෙන් නව කොත්වහන්සේ නමක් පළඳවීම, දාන ශාලාව සහිත දෙස් විදෙස් භික්‍ෂූන් වහන්සේලාගේ පරිහරණයට සුදුසු තෙමහල් සංඝාවාසයක් ද ඉදි කිරීම උන්වහන්සේගෙන් මෙතෙක් සිදු වූ සේවාවන්ගෙන් කොටසකි. ඊට අමතරව අප නාහිමියන් බිඳ වැටී තිබුණු ජාත්‍යන්තර සබඳතා නැවත ගොඩ නැංවීය.
ඒ නිසා ම 1997 න් පසු තායිලන්ත රජතුමාගේ දියණියන් දෙදෙනෙකු විහාරස්ථානයට සැපත් විය. (1999 දී චූලාබෝන් කුමරිය, 2013 දී මහාචක්‍රී සිරින්තෝන් කුමරිය) එමෙන් ම හිටපු තායිලන්ත අගමැති තක්ෂින් ෂිනවත්‍රා මැතිතුමා මෙන් ම වර්තමාන තායිලන්ත අගමැතිනි යින්ග්ලක් ෂිනවත්‍රා මැතිනිය ද විහාරස්ථානයට සැපත් විය. එමෙන් ම සෑම තායි තානාපතිවරයෙක් ම ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩ භාර ගැනීමෙන් පසුව ප්‍රථමයෙන් මෙම විහාරස්ථානයට පැමිණීම චාරිත්‍රයක් බවට පත් ව ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ පවත්වන රාජකීය තායි කඨින පින්කම වසර ගණනාවක් ම දීපදුත්තමාරාමය මූලික කරගෙන සිදු කර ඇති අතර තායිලන්ත රජ පවුලේ සාමාජිකයන් විහාරස්ථානයට සැපත් වීම සනිටුහන් කරමින් රෝපිත ශාකයන් අදට ද සුරැකි ව ඇත. වර්තමාන විහාරාධිපති මහින්දවංශ මහා නාහිමියෝ අතින් සිදු වූ තවත් උත්කෘෂ්ට සේවාවක් නම් බෞද්ධ පුනරුදය සිදුකළ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද නාහිමියන්ගේ පිළිරුවක් කොටහේන නගර මධ්‍යයේ විවෘත වීමයි.
මේ උතුම් කපිලවස්තු ශ්‍රී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලාගේ ආනුභාවයෙන් සියලු දෙනාටම යහපතක් වේවා......!
ජනාධිපතිතුමාගේ ආගමික කටයුතු පිළිබඳ 
සම්බන්ධීකාරක ශාස්ත්‍රපති පණ්ඩිත 
ගලගම ධම්මරංසි හිමි

පඬුවස්නුවර

‘පඬුවස්නුවර’ නමින් වර්තමානයේ හඳුන්වන ඓතිහාසික පුරවරය පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් හඳුනාගෙන ඇත්තේ ‘පරාක්‍රමපුරය’ නමිනි.
එහෙත් බහුතර ජනතාවගේ විශ්වාසය වන්නේ පඬුවස්නුවර පඬුවස්දෙව් රජතුමා විසින් ගොඩනංවන ලද ඓතිහාසික පුරවරය බවත් අපගේ වංශ කතාව විචිත්‍රවත් කළ උන්මාද චිත්‍රා කුමරිය සිරකර තැබූ එක්ටැම් ගෙය පිහිටියේ ද මෙපුරවරය තුළ බවත් ය.

එහෙත් අපට ‘බුදුසරණින්’ කතා කිරීමට සිදුව ඇත්තේ පඬුවස්නුවර ඇති ඓතිහාසික සිද්ධස්ථානය ප්‍රමුඛ කර ගනිමිනි. මෙම පුදබිම වෙත යන ගමනේදී හලාවත සිට වාරියපොළ දක්වා දිවෙන මාර්ගයේ කි.මී. 35 ක් පමණ මඟ ගෙවා පඬුවස්නුවරට සමීප විය හැකිය. මෙය කුරුණෑගල දිස්- ත්‍රික්කයේ දේවාහත්පත්තුවේ ගිරාතලාන කෝරළයේ පිහිටා තිබෙයි.
මෙහි ඇති සිද්ධස්ථානයේ පැරැණි බෝධින් වහන්සේ නමක් මෙන්ම ඓතිහාසික ගොඩනැගිල්ලක් මත පැරැණි වාස්තු විද්‍යා සම්ප්‍රදාය ගරු කර ගනිමින් වර්තමානයේ ඉදිකරන ලද ‘දළදා මන්දිරය’ නමින් හඳුන්වන ඉදිකිරීමක්ද දකින්නට ලැබෙයි.
විහාර භූ®මියේ ඇති අනෙකුත් ගොඩනැගිලි අතර ටැම්පිට විහාරය, පැරැණි පොත්ගුල, සංඝාවාසය, අලුත්පොත් ගුල ,නටබුන්, කොරවක්ගල්, ගල්කණු, පියගැටපෙළ ආදියද දැක ගැනීමට ලැබෙයි. ටැම්පිට විහාරය කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය යුගයේ ගොඩනැංවන ලද්දක් බව කියැවේ. පොත්ගුල සහ සංඝාවාසය පැරැණි වුව ද ඒවා ශතවර්ෂයක පමණ කාලයක් තුළදී ඉදි කරන ලද ඒවා ය.
පඬුවස්නුවර පුරවරයේ ක්‍රමවත් කැණීම් කටයුතු සිදු කරන ලද්දේ 1947 පෙබරවාරි 10 වැනි දින සිට හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ අධීක්‍ෂණය යටතේය. එතුමා ගවේෂණයන්ගෙන් ලබා ගත් තොරතුරු සාධක මත මෙම සිද්ධස්ථානය හඳුනා ගන්නේ මෙසේ ය.
‘පුරාණ නටබුන් ගොඩනැගිලි මත ඉදිකර ඇති නූතන විහාරයේ බෝමළුවත් ධර්ම ශාලාවත් අතර ඇති ගරා වැටුණු ගොඩනැගිල්ල දළදා මාලිගාව වශයෙන් හඳුන්වනු ලබයි. ශෛලිය අතින් එය දොළොස්වැනි සියවසට අයත් ගොඩනැගිල්ලක් බව පෙනේ. නව වැනි හෝ දහවැනි සියවසට අයත් බොහෝ සෙයින් කාලයාගේ පීඩනයට ගොදුරු වූ අකුරු කෙටූගල් කණු ගණනාවක් විහාර භූමියේ ඇත. ඒවා ඇත්තේ මුලින් පිහිටුවන ලද තැන්වලම නොවේ. ගොඩනැගිලිවලින් කැඩී බිඳී ගිය කොටස් ඒ ඒ තැන දමා ඇත.’

ඇතැමෙක් මෙය දේවානම්පියතිස්ස රාජ්‍ය සමය ට අයත් සිද්ධස්ථානයක් වශයෙන් හඳුන්වති. මේ යුග පිළිබඳ ගැටලුව කෙසේ වෙතත් මහාචාර්ය පරණවිතානයන් පවසන්නේ
‘ඒ පුරය භික්‍ෂූන් සිය ගණනකගේ වාසය සඳහා ඉදි කරන ලද ආවාස වලින් සමන්විත විහාරාරාම පන්තීන්ගෙන් හොබනේ විය. පඬුවස්නුවර ඇතුළුනුවරට උතුරිනුත් දකුණිනුත් අති විශාල භූ®මි භාගයක් ආරාම ගොඩනැගිලි නටබුන් වලින් වැසී තිබේ. ‘ යනුවෙනුයි.
පඬුවස්නුවර යන නාමය ඈඳි ඇත්තේ ලාංකේය රාජ වංශයේ දෙවැනි රජතුමාගේ නමින් වන නිසා නිතැතින්ම ඒ හා බැඳෙන පුරාවෘත්තය සමඟ මෙහි ඉතිහාස කතාව නිර්මාණය වී තිබේ.
මෙහි රාජ මාලිගය, කොටු පවුර, දිය අගල, චක්‍රවාලය වැනි ගොඩනැගිලි හි ශේෂයන්ද දා ගැබ් කීපයක නටබුන් ද දැක ගැනීමට ලැබෙයි. මේවා ගවේෂණයෙන් තහවුරු කරගත් දත්තයන්ට අනුව මෙහි වූ ඉදිකිරීම් ගොඩ නංවා ඇත්තේ 12 වන සියවසේදි බව තහවුරු කරගෙන තිබෙයි.
මෙම ස්ථානයත් පඬුවස්දෙව් රජතුමාත් අතර සම්බන්ධයක් තිබූ බවට සාහිත්‍ය කෘතීන්ගෙන් වත් සාක්‍ෂි නොලැබෙන බවත් ජන කතාවෙහි එන පඬුවස්දෙව් රජතුමා නුවරක් ඉදිකළ බවක් කියා නැති බවත් සෙනරත් පරණවිතාන පවසයි. මහාවංශයට අනුවද එවැන්නක් සනාථ නොවෙයි. මෙහි ඇති මාලිගය ද කරවා ඇත්තේ 12 වැනි ශත වර්ෂයේදී ය. එතැනින් නිශ්ශංකමල්ල රජතුමාගේ ශිලාලේඛනයක්ද සොයා ගෙන තිබෙයි. වඩාත් පුළුල්ව ගවේෂණයෙන් කැණීම් කරමින් අවසානයේ පරණවිතානයන් පවසන්නේ ‘නුවරකැලේ’ හෙවත් පඬුවස්නුවර පිහිටා තිබෙන පුරය යථෝක්ත හේතු සාධක අනුව පරාක්‍රමපුරය විය යුතු යැයිද පරාක්‍රමබාහු රජතුමා දක්‍ඛිණ දේශයේ පාලකයාව සිටියදී තම පාලනයේ මධ්‍යස්ථානය මෙහි පිහිටුවා ගත්තේ යැයිද මම නිගමනය කරමි’ යනුවෙනුයි.
(උපුටා ගැනීම – පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ සෙනරත් පරණවිතාන)
දක්ෂිණ දේශයේ පාලකයා බවට පත්වූ පැරකුම් කුමරු දිවයිනේ සෙසු ප්‍රදේශවල වෙනත් රජවරුන් ජයගෙන ලක්දිව එක්සේසත් කරන අදහසින් සිය රාජ්‍යයේ ස්වභාවික සම්පත් යොදා කෘෂිකර්මාන්තය වේගවත් කරමින් වැව් වේලි ප්‍රතිසංස්කරණය කර ආගමික පසුබිමක්ද සහිතව බලගතු යුද සේනාවක් සංවිධානය කිරීමට යුහුසුළු විය. පඬුවස්නුවරට යාබදව අදත් පඬා වැව නමින් හැඳින්වෙන ඉතා විශාල ජලාශයක් ඇත. මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා දකුණේ පරාක්‍රම සමුද්‍රය ලෙස ගොඩනංවන ලද්දේ පරාක්‍රමබාහු රජතුමා බව මහාවංශය කතාවෙන් නිගමනය කළ හැකි වෙයි. මෙම ‘පඬා වැව‘ නිසා මෙපුරවරය ‘පඬා නුරව‘ වී පසුව ‘පඬුවස්නුවර’ ලෙස නම් වූවා ද විය හැකිය. ‘පඬුවස්නුවර’ පුරාවෘතය හා බැඳි යුග ගමනේදි යම් කාල වකවානුවක මෙය වල් බිහිවී තිබී ඇත. ‘නුවරකැලේ’ යැයි මෙය වහරන්නේද ඒ නිසාය. එම වකවානු වලදී කාල විපතින් මෙන්ම නිදන් හොරුන්ගේ ග්‍රහණයට හසු වී මෙහි බොහෝ සැමරුම් විනාශ වී තිබුණි. රජ මාලිගයේ තිබූ කැසිකිලියක අපවිත්‍ර ජලය එක් රැස් වූ වළක්ද නිදන් හොරුන් විසින් හාරා ඇත්තේ නිදන් සෙවීමේ මං මුළා වූ තණ්හාවෙනි. මීට වසර දහසකට පමණ ප්‍රථම එය ක්‍රියාත්මක වූ යුගයේ එම කැසිකිලිවල මහා ධන නිධානයක් යැයි සිතා හැරුවේ නම් නිධන් හොරුන්ට වටනා නිධාන නොමැති තැන හිතේ අමාරුවට බොන්නට වන්නේ මුත්‍රා දියරය. එය එවන් උන්ට දිය යුතු සුදුසුම පානයයි.මෙවැනි අගක් මුලක් නොදත් අමන නිධන් හොරු නිසා අදත් අපගේ වටිනා ජාතික උරුමයන්ට උදා වී ඇත්තේ ඒරාෂ්ඨක අපල කාලයකි.
පඬුවස්නුවර ජන හද අමන්දානන්දයට පත් කරවන ප්‍රබලම ස්මාරකය වන්නේ ජනප්‍රවාදය විසින් පෝෂණය කරනු ලැබූ උන්මාද චිත්‍රාවන් සිරකර තැබූ එක්ටැම්ගෙයයි. මේ පිළිබඳව මහාචාර්ය පරණවිතාන මෙසේ පවසයි.
‘උන්මාද චිත්‍රා පිළිබඳ කතාව ඉතිහාසයට නොව ජනකතා ගණයට වැටෙන්නකි. වෙනත් බොහෝ ජන කතාවල මෙන් සියලු බාධක බිඳලමින් සත්‍ය පේ‍්‍රමය ජයගත් අන්දමත්, ඉරණම වැළැක්විය නොහැකි වූ අන්දමත් ඔප්පු වූ ස්ථානයක් වශයෙන් මෙය හඳුන්වා දුන් විට එයින් සානුකම්පිත හැගීම් බොහෝ නරඹන්නන් සිත් තුළ ජනිතවීම පුදුම නැත. එසේ වුවත් පුරාතනවේදියාගේ කාර්ය වනුයේ මිනිස් අතින් නිමැවු කෘතීන් විධිමත් ලෙස පරීක්‍ෂාකර බලා යටගිය දවස සිදුවු දේ ආවරණය කරලීමය. එක්ටැම් ගෙය පිහිටි තැන ජනකතා අවධියට අයත් පෙම් ජවනිකා මැවුණු ස්ථානයක් බව නොව ලක් ඉතිහාසයේ ඊට වඩා මෑත කාලයක ආගමික හා දේශපාලන සිද්ධීන් සිහි ගන්වන ස්ථානයකි” මෙම ස්ථානය ප්‍රයෝජනයට ගෙන ඇත්තේ උන්මාද චිත්‍රාවන් ජීවත් වූවා යැයි සැළකෙන කාලයට අවුරුදු එක්දහස් පන්සියයක් පමණ පසුව යැයි කිව හැක” (උපුටා ගැනීම – පුරා විද්‍යා පර්යේෂණ - සෙනරත් පරණවිතාන)
එක්ටැම්ගෙය පරණවිතානයන් හඳුන්වා දී ඇත්තේ ‘වලයාකාර කොටුව ’ නොහොත් ‘චක්‍රවාල කොට්ටය’ වශයෙනි. මෙහි ඉදිකිරීම් ද 12 වැනි සියවසට අයත් වෙයි.මෙය රජතුමා විසින් චක්‍රවර්තී විරුදනාමය සංකේතවත් කිරීම වෙනුවෙන් ආශිර්වාද පතා කළ අභිමානවත් සංකේතයක් බව පැවැසේ.
දීඝ ගාමිණි උන්මාද චිත්‍රා පේ‍්‍රම පුරාණය ඉතා ප්‍රබල ලෙස ජන හද බැඳගත් ඉතිහාසගත ජනකතා ප්‍රවෘත්තියක් මතින් ගොඩ නැගුණා විය හැකි ය. අපගේ වංශකතාව විචිත්‍රවත් කළ මේ ආදර වෘත්තාන්තයට පවතින්නට භූමියක් සැබැවින්ම තිබෙනවා දකින්නට අප කැමතිය. එම කැමැත්ත පඬුවස්නුවර හා බැඳෙන දීඝ ගාමිණී චිත්‍රා කතාව සමගින් පවතින්නට ඉඩ හරිනවා හැරෙන්නට ඉන් බැහැරවීමට අපේ සිත් අපට ඉඩ නොදෙන්නේ පාරම්පරිකව සිත කිඳා බැසගත් කියවීමක් සහිත යුගයක ලස්සන මැකී යනවා දකින්නට අප අකමැති නිසා ය. ඒ කෙසේ වුවත් රාජ තේජසින් අභිමානවත් වූ පඬුවස්නුවර පුරවරය ප්‍රේම වෘත්තාන්තය හා ආන්දෝලනාත්මක සංසිද්ධීන් මධ්‍යයේ සපැමිණ අදත් ගවේෂණයන් අත් නොහරිමින් ක්‍රියාත්මකව පවතියි. සෙනරත් පරණවිතානයන්ට සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ උන්මාද චිත්‍රා දීඝ ගාමිණී පේ‍්‍රම වෘත්තාන්තය සැබෑවක් නම් වසර දෙදහස් ගණනකට පසුව හෙට හෝ මතු දිනක හෝ මේ සදාදරණීය පේ‍්‍රමවන්තයින් අපට හමුවනු ඇත. එය කෙසේ වෙතත් රජතුමා රට එකසේසත් කිරීමට යන ගමනේදි භික්‍ෂූන් වහන්සේගේ ආශිර්වාදය අත්‍යාවශ්‍ය කරුණක් වූ බව පෙනේ. රාජ්‍යත්වය හා ආගමික සුසංයෝගයේ ප්‍රබලත්වය ඓතිහාසික පඬුවස්නුවර පුරවරයෙන් ද දැක ගැනීමට ලැබෙන්නේ ඒ නිසාය.
ජනක වෙත්තසිංහ

මහ වන මෑද හුදකලා වූ බුදුරුවගල

මහ වන මෑද හුදකලා වූ බුදුරුවගල.....
වෑල්ලවාය තිස්සමහාරාම මාර්ගයේ කිලෝ මීටර් 4 ක් පමණ ගියවිට හමුවන පාසැල අසලින් වමට විහිදී ඈති වනගත පාරේ තවත කිලො මීටර 4 ක් පමණ ගියවිට මෙම ස්ථානය කරා ලගාවිය හෑකිය.

අලියෙකු දනගසා සිටින අයුරින් ඈතට දිස්වෙන ගල් පර්වතයක් මත ක්‍රි.ව. 7-10 සියවස්වල ඉදිකරනු ලෑබ ඇතැයි සැලකෙන පිලිම 7 ක් මෙහි දක්නට ලැබෙයි. මධ්‍යයේ ඈති බුදුපිලිම වහන්සේ අභය මුද්‍රාව නිරූපනය කරනු ලබයි. මෙය උසින් අඩි51 ක් පමණ වන බැවින් ලන්කාවේ නෙලා ඈති වැඩිම උසකින් යුත් බුදු පිලිමය ලෙස සලකනු ලබයි.

දකුනුපස ඇති රූපයන් අවලෝකිතේශ්වර බෝසත් රුව, තාරා දෙවගන හා සුදන කුමරු මූර්තිමත් කර ඈත . වම් පසින් මෙයිත්‍රී බෝසතානන්, වජ්‍රපානී බොධිසත්වයන් සහ නිසියාකාරව හදුනානොගත් රූපයක් දක්නට ලෑබෙයි.

අලි ඈතුන් ගෑවසෙන මහ වනයක් මෑද හුදකලාව පිහිටා ඇති හෙයින් මෑතක් වනතුරුම පිවිසීමට අපහසු දුෂ්කර ස්ථානයක්ව පෑවතියත් මේ වනවිට වාහනයකින් පහසුවෙන් මෙහි ලගාවීමට පුලුවන.

මහේන්ද්‍ර විජේසූරිය,

දළදා හාමුදුරුවන්ට කුරුඳු පූජා කරන්නේ මෙහෙමයි!


ජීවමාන බුදුන්ට පූජාවක්‌ පවත්වනවාය කියන්නේ සුළුකොට තැකිය හැක්‌කක්‌ නොවේ. 

ජාති, ආගම්, කුලභේද, වර්ග, වර්ණ කිසිදු භේදයකින් තොරව මිනිස්‌සු විවිධ දාන මාන පිංකම් කරති. අබැටකින් පිදූවද, මහාමේරූ පර්වත සේ විශාලත්වයෙන් පිදූවද යහපත් සිතිවිල්ලෙන් නම් දානය මහානුභාව සම්පන්නය. 

එසේ මහානුභාව සම්පන්න දානමය පිංකමකි දළදා හිමියන් වෙත පිදෙන කුරුඳු පිංකම.

ජීවමාන බුදුන් වහන්සේ වැඩ සිටින්නේ යෑයි සැලකෙන මහනුවර දළදා මැදුරේ වැඩ සිsටින දන්ත ධාතූන් වහන්සේ වෙත වසරක්‌ වසරක්‌ පාසා සුපිරිසිදු කුරුඳු ඖෂධයෙන් පුද පූජා පැවැත්වෙන්නේ සසීස්‌ පී. වැදිගේ මහතාගේ සුරතිනි. 

පූජාව පැවැත්වෙන්නේ වන්නිලෑ ඇත්තන්ගේ මී පැණි පූජාවට සමගාමීවය. එදිනම ඒ මොහොතේදීම පූජාව සිදු කෙරෙනුයේ දැනට වසර පහළොවක සිටය. 

"දළදා හිමියන්ගේ දිනපතා හීල් දානයට, දහවල් දානයට ගිලන්පසට එක්‌කාසු කිරීමට මගේ අතින්ම පිරිසිදු කෙරෙන කුරුඳු කාලයක්‌ සිට මා මුළුතැන්ගෙට පූජා කළා. ඖෂධීය ගුණයෙන් සපිරි කුරුඳු උත්සවශ්‍රීයෙන් දළදා හිමියන් අභිමුවට පූජා කිරීමට මට මහත් ආශාවක්‌ ඇති වුණා. අවුරුද්දක්‌ පුරා කුරුඳු තලන, අපේම දෑතෙන් පිරිසිදුව සැකසෙන කුරුඳු බේලයක්‌ බුදුන්ට පුදන්නට බැරිනම් අපි මිනිස්‌සුද කියලා මට හිතුණා. ඒ අනුව නායක හාමුදුරුවන්ගෙන් සහ දියවඩන නිලමේගේ අවසරයෙන් එදා සිට අදටත් මම කුරුඳු පූජා කරනවා."

සසීස්‌ පී. වැදිගේ ජීවත් වන්නේ බටපොල අම්බලන්ගොඩය. ඔහුගේ පියා වැදිගේ යසරත්නය. ඔහුගේ සීයා වැදිගේ අමදෝරිස්‌ය. මේ පරම්පරාවම කුරුඳු තලලා සුද්ද කරලා වෙළෙ¹ම් කරනවා පමණක්‌ නොවේ අක්‌කර ගණනක කුරුඳු වගා කරන්නෝය. 

කැෂියා, සිනමොන් ආදී වර්ග කිහිපයක්‌ අතරේ සැකසුණද කුරුඳු ප්‍රණීත පානයක්‌ සේම, මිහිරි අනුපානයකි. තිත්ත රස පැණි රස මුසුව අතිශය සුගන්ධයකින් හෙබි කුරුඳු රසකාරයක්‌ වශයෙන් යොදා ගනුයේ ආහාරපානවල සපිරි ගුණාත්මක සංඝටක මනුෂ්‍ය ශරීරයේ රුධිරයට මුසු කිරීමට උරා ගැනීමට ප්‍රබල පිටිවහලක්‌ ලබා දෙන්නට සමත් හෙයිනි. එය මිනිස්‌ ජීවිතයට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි. 

එවන් ඖෂධයක්‌ පූජා පිණිස වෙන් කිරීමෙන් ලැබෙන කුසලය මහානුභාව සම්පන්නමය. 

වැදිගේ පූජාව පවත්වන්නේ බැති සිතින්මයි. හේ බුදු පුදට වෙන්කරන කුරුඳු දණ්‌ඩ කපන්නේද සුදු පිරුවටින් සැරසීගෙන මුකවාඩම් හිස්‌වැසුම් ජටා බැඳගෙනය. දෑත් දෙපා පිරිසිදු කරන්නේද කහ වතුරිනි. 

කුරුඳු දණ්‌ඩ සෝදා දියබේරා ඔකැත්ත (පිට පොත්ත) සූරා දමයි. පිත්තල පොල්ලකින් වටට තදින් තලා තුඩගකින් කැපුමක්‌ යොදා කුරුඳු පොත්ත පිට ගලවයි. එහිදී කොටසක්‌ හෝ ඇබින්දක්‌ හෝ බිම පතිත වුවහොත් ඒවා එසැණින්ම අහකට දමයි. "ඒවා බුදු පුදට අකැපය" ලෙස පවසන්නේ සසීස්‌ ය. 

අතිශය පිරිසිදුව සකසා ගන්නා කුරුඳු බේල් දළදා අභිමුව පූජාවටත්, මුළුතැන්ගෙයි පරිහරණය පිණිස වසරක්‌ පුරාවට අවැසි ප්‍රමාණයක්‌ වෙන් වෙන්ව සකසා කත් බැඳ පූජාව පිණිස ගෙන යයි. සැබැවින් එය උත්තම පූජාවකි. 

මිහිපිට වෙසෙන්නෝ දානමය පිංකම් පවත්වන්නේ කුසල් රැස්‌කිරීමේ අභිමථාර්ථයෙනි. වත්මන නම් බොහෝ උදවිය ඇඳිවත ද උකසට තබා ලෝකයා මවිත කරන්නට දානමාන මහා පිංකම් කරති. 

ඒ අතරේ තමන්ගේ ඩහදිය ශ්‍රමය කැපකොට නෙලන අස්‌වනු භක්‌තිවන්තව පේකොට පූජා කරන මෙවන් පුද්ගලයන් පැසසිය යුතුය.

දළදා පුද වෙනුවෙන් පූජා පිණිස වසරක්‌ පාසා වෙන්කරන "කුරුඳු කොටහ" උදෙසා පාරම්පරික උරුමයෙන් ආ කුරුඳු භෝග සහිත ඉඩමක්‌ වෙන්කොට තැබීමටත් ඔහුගෙන් පසුව ජීවත්ව සිටින ඊළඟ පරම්පරාව හරහා "කුරුඳු දානය" පවත්වාගෙන යැමටත් ඔහු කටයුතු සම්පාදනය කොට තිබේ.

එය උතුම් පුණ්‍ය ක්‍රියාවක්‌ සේම මනුස්‌ස්‌යෝත්පත්තියේ අපූර්වතම පැතිකඩක්‌ සේ දැකිය හැකිය. 

උපේක්‍ෂා වීරසේකර
2013 සැප්තැම්බර් 22 ඉරිදා දිවයින

අනුහස් සපිරි ගැටබරු මහ දෙවොල


විහාරාධිපති බෙරලපනාතර චන්දවිමල නාහිමියන්.
ගැටබරු රජ මහා විහාරස්ථානය
මාතර දිස්ත‍්‍රික්කයේ මොරවක් කෝරළයේ පිහිටි ඓතිහාසික ගැටබරු රජ මහ විහාරස්ථානයේ බස්නාහිර රජ්ජුරු බණ්ඩාර දේවාලයේ අතීතය වළගම්බා රජ සමය තෙක් දිව යයි. ‘‘රුහුණේ පුංචි කතරගම’’ යන විරුදාවලිය ලත් මේ දේවාලයේ බලගතුකම නොදන්නා කෙනකු දකුණු පළාතේ නොමැති තරම්ය.
ඒ තරමටම ගැටබරු දේවාලය ජනතාවට සමීප වී පවතී. නිවසක දානයක්, පිරිතක්, පිංකමක්, උත්සවයක් ආදී කිසියම් සුබ කටයුත්තක් පවත්වන්නේ ද ඊට පෙර ගැටබරු දේවාලය වෙත ගොස් පඬුරු ගැට ගසා බස්නාහිර රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන්ගෙන් ආශිර්වාද ලබාගැනීම මොරවක් කෝරළේ ජනතාවගේ සාමාන්‍ය පුරුද්දකි.
එමෙන්ම කිසියම් සොරකමක්, මංකොල්ලයක්, අපහාසයක් ආදී  ඕනෑම අකටයුත්තක දී ද, ජනතාවගේ පිහිටට සිටින්නේ එම දෙවියන්ය. පොලිසියට හෝ අධිකරණයට වඩා යුක්තිය පිළිබඳ සොයා බලා වැරැදි කළ වුන්ට නිසි දඬුවම් ලබා දීමට රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන් ක‍්‍රියා කරන බව ඔවුන් තුළ විශාල විශ්වාසයක් පවතී.
හොඳට හා නරකට යන දෙකටම පිහිට වන මේ දෙවියන්ට ‘එවෙලේ දඬුවම් දෙන දෙවියන්’ ලෙසද ගම්මු හඳුන්වති. එතරම් විශාල බලයක් තිබෙන ගැටබරු දේවාලය ගාල්ල දෙනියාය ප‍්‍රධාන මාර්ගයේ කොටපොල කිලෝමීටර් 69ත් 70ත් අතර කොටසට ගිය විට වැඳපුදා ගත හැකිය.
මහා වංශයේ සඳහන් පරිදි වලගම්බා රජු සතුරු ආක‍්‍රමණිකයින්ගෙන් මිදීමට සැඟවී සිටි රුහුණේ කඳු ශිඛර මත ඉදි කළ ලෙන් විහාරයක් ලෙසද මෙම ස්ථානය හැඳින්වේ. ගැටබරුව සමගම රුවන්කන්ද, එළමල්දෙනිය, ඌරුමුත්ත හා සිත්තම්ගල්ලෙන ආදී සිද්ධස්ථාන ද එම යුගයේ බිහි වූ බවට ද විශ්වාසයක් පවතී.
කන්ද උඩරට රාජ වංශයේ බණ්ඩාර සම්භවයෙන් පැවත ආ බණ්ඩාරවරුන් ප‍්‍රාදේශීය උප රාජ්‍යයන් බවට පත් වීමේදී බස්නාහිර ඉසව්වේ ප‍්‍රදේශ රැුසකට අධිපතිව සිට මරණයෙන් පසු රජ්ජුරු බණ්ඩාර නමින් දේවත්වයට පත්ව ඇතැයි ද තවත් ජනප‍්‍රවාදයක සඳහන් වේ.

කෙසේ වෙතත් රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන් අයුක්තියට අසාධාරණයට එරෙහිව යුක්තිය ඉටු කොට දඬුවම් ලබාදෙන දෙවියකු බව සියලූ දෙනා අතර ප‍්‍රකටය. තම ජීවිතයට සොර සතුරු බියක් නින්දා අපහාසයක් සිදු වෙයිද ඒ  ඕනෑම දෙයකට පිහිට ලබා දෙන්නේ මේ දේවාලයෙනි. එම නිසා පලි ගැසීම, අවලාද කිරීම, වස් කවි කීම හා පොල් ගැසීම මෙම දේවාල භූමියේ අලූත් දෙයක් නොවේ.
දෙනියාය ප‍්‍රදේශය ආශ‍්‍රිතව ගව සොරකමක් වේද? නිවසක් සොරු බිඳින්නේද? බොහෝ අය ඒ ගැන පැමිණිලි කිරීමට පොලිසිය වෙත යාම වෙනුවට කරන්නේ දේවාලය වෙත පැමිණීමය. ඒ තරමටම රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන් වැරැදිකරුවන්ට දෙන දඬුවම පිළිබඳ විශාල විශ්වාසයක් ජනතාව අතර පවතී. එබැවින් විශ්මිත හා හාස්කම් වලින් සපිරි මෙම පුණ්‍ය භූමිය ‘කිව්වොත් නොවරදින තැනක්’ ලෙස ද ප‍්‍රකටය.
දුකට මෙන්ම සැපතට ද සිටින ගැටබරු දේවාලය සොයා ගැනීම පිළිබඳව ද ඇත්තේ අපූරු කතන්දරයකි. ක‍්‍රිස්තු වර්ෂ 1834 දී කොටපොල, කෙසෙල් කොරටුවේ ගෙදර පදිංචිව සිටි එළියස් හාමි නමැති දඩයක්කරු සතුන් දඩයම් කිරීමට ගැටබරු කන්දට ගොස් ඇත. එවිට ඉදිරියට පැමිණි ගෝනෙක් ආපසු හැරී දුව ගොස් තිබෙන අතර ඌ නතර වී ඇත්තේ ගල් ලෙනකය. ඒ පසුපස දුවගිය දඩයක්කරුට දැකගත හැකි වූයේ ගල් ලෙනෙහි සිටින දහඅට රියන් බුදු පිළිම වහන්සේ නමයි.

ගැටබරු ඇසළ උත්සව කමිටුවේ ප‍්‍රධාන සංවිධායක හා ජනාධිපති පාර්ලිමේන්තු කටයුතු ලේකම් කුමාරසිරි හෙට්ටිගේ මහතා කරඬුව භාර දෙමින්...

එම සිද්ධිය ගම පුරා පැතිර යාමත් සමඟ මොරවක කොස්නිල්ගොඩ පදිංචි විදානපතිරණ කැටගොඩ උපාසක මහතා ගම්වාසීන්ගේ ද ආධාර උපකාර ඇතිව එම ස්ථානයේ තාවකාලික සංඝාවාසයක් ඉදි කර 1834 වසරේ දී හිමිනමක් එහි නතර කර ඇත. ඒ අනුව ගැටබරු රජ මහ විහාරස්ථ විහාරාධිපති පරම්පරාවේ ප‍්‍රථම විහාරාධිපති හිමියන් වන්නේ වීරසිංහ කන්දේ සුමංගල නාහිමියන් වහන්සේය.
ඉන් අනතුරුව 1953 වසරේ දී උඩ මළුවේ චාරිත‍්‍ර පූජෝත්සවය ලෙස ගැටබරු ඇසළ මහෝත්සවය ආරම්භ විය. අපවත් වූ රොටුඹ ශ්‍රී රතනපාල නාහිමියන්ගේ අනුශාසකත්වය මත සාම විනිසුරු එම්.ඞී. යාපා හා එවකට වරල්ල පොලිසියේ සේවය කළ මිරැුන්ඩෝ පෙරහර රාළහාමිගේ මෙහෙයවීම මත එම උත්සවය පවත්වා ඇත.
1956 වසරේ දී ප‍්‍රථම ගැටබරු පෙරහර වීථි සංචාරය වූ අතර අද වන විට මෙම පෙරහර මංගල්‍යය ජාතික මට්ටමේ ආගමික උත්සවයක් ලෙස රජය ප‍්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මෙම පූජා භූමියේ වර්තමාන දියුණුවේ පුරෝගාමියා ලෙස විහාරාධිපති දක්ෂිණ ලංකාවේ ද්විතීය සංඝනායක, ශාස්ත‍්‍රවේදී පණ්ඩිත බෙරලපනාතර චන්දවිමල නාහිමියන් කටයුතු කරයි.
උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් පහළ මළුවේ බෝධීන් වහන්සේ වැඩ සිටින ස්ථානය දියුණු කිරීම, උඩමළුවේ වැඩ හිඳිනා මාලිගය සංරක්ෂණය කිරීම, දක්ෂිණ දිසා වාහල්කඩ, පහළ බෝමළුව, රන් වියන සහිත ද්වාර මණ්ඩපය ඉදි කිරීම ආදී සංවර්ධන කාර්යයන් රැුසක් සිදු කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පරිදි ගැටබරු රජමහ විහාරයේ කෘත්‍යාධිකාරි ආචාර්ය කිරින්දේ ආනන්ද නාහිමියන්ගෙන් ඒ සඳහා ලැබුණු සහයෝගය අපරිමිතය.
80 දශකයේ දී අභාවප‍්‍රාප්ත වූ මාතර දිස්ත‍්‍රික් අමාත්‍ය කීර්ති අබේවික‍්‍රම මහතා ද සුවිශේෂී මෙහෙවරක් මේ පූජා භූමියේ සංවර්ධනය වෙනුවෙන් ඉටු කර තිබේ. ඉන් පසු වර්තමානයේ ගැටබරු රජ මහ විහාරස්ථ බස්නාහිර රජ්ජුරු බණ්ඩාර දේවාලයේ උන්නතිය වෙනුවෙන් සැලකිය යුතු මෙහෙවරක නිරතව සිටින්නේ ජනාධිපති පාර්ලිමේන්තු කටයුතු ලේකම් කුමාරසිරි හෙට්ටිගේ මහතායි. ඔහු ගැටබරු ඇසළ උත්සව කමිටුවේ ප‍්‍රධාන සංවිධායකවරයා ලෙස ද කටයුතු කරයි. මේ පූජා භූමියේ යටිතල පහසුකම් දියුණු කිරීම, පෙරහරේ සාම්ප‍්‍රදායික සිරිත් විරිත් හා අනන්‍යතාව ප‍්‍රවර්ධනය කිරීම හා ගැටබරු පූජෝත්සවය සඳහා රුපියල් දෙකෝටියක ස්ථාවර අරමුදලක් ඇති කිරීම කුමාරසිරි හෙට්ටිගේ මහතාගේ මූලික ඉලක්කය වී තිබේ. ඔහු ඒ සඳහා අවශ්‍ය රාජ්‍ය අනුග‍්‍රහය ලබා ගනිමින් දැනටමත් විහාරස්ථානයේ සංවර්ධන කටයුතු වෙනුවෙන් විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙමින් සිටී.

ඓතිහාසික ගැටබරු රජ මහා විහාර බටහිර රජ්ජුරු බණ්ඩාර දේවාලයේ 57 වැනි මංගල්‍යය අද (15) සිට ලබන 21 වැනි දින දක්වා පැවැත්වේ. පළමු පේළි පෙරහර අද (15) සවස 2.00ට හිගුරුපනාගලින් ආරම්භ වී ගැටබරු විහාරස්ථානය දක්වා වීථි සංචාරය කෙරේ. දෙවැනි පේළි පෙරහර හෙට (16* සවස 2.00 වරල්ල උත්තරගිරි විහාරයෙන් ආරම්භ වී ගැටබරු විහාරය දක්වා ද තෙවැනි පේළි පෙරහර අනිද්දා (17) සවස 2.00 කොස්මෝදර සුබෝධා රාමයෙන් ආරම්භ වී ගැටබරු විහාරස්ථානය දක්වා ද වීථි සංචාරය කිරීමට නියමිතය.
මෙවර පළමු රන්දෝලි පෙරහර ලබන 18 වැනි දින රාත‍්‍රි 9.00 විහාරස්ථානයෙන් ආරම්භ වී හිගුරුපනාගල තේ සමිතිය දක්වා ගමන් කර නැවත ගැටබරුව වෙත ළඟා වීමට සැලසුම් කර තිබේ. දෙවැනි රන්දෝලි මහා පෙරහර ලබන 19 වැනි දින රාත‍්‍රි 9.00 විහාරස්ථානයෙන් ආරම්භ වී ගල්දොල මංසන්ධිය දක්වා ගොස් නැවතත් ගැටබරුව වෙත ගෙවදීමට නියමිතය. අලි ඇතුන් සහිතව උඩරට, පහතරට හා සබරගමු සංස්කෘතිකාංග රැසකින් මෙවර පෙරහර මංගල්‍යය අලංකාර වෙයි. එහි බස්නායක නිලමේවරයා ලෙස කිංස්ලි ලියනගේ මහතා කටයුතු කරයි.
මීට සමගාමීව ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ කිලිනොච්චි ආඥාපති ආරක්ෂක මූලස්ථානය ඉදි කළ සම්බුද්ධ චරිතය රැගත් ඇසළ මහා තොරණ ද පෙරහර මංගල්‍යය පැවැත්වෙන කාලය පුරාවට ප‍්‍රදර්ශනය කෙරේ.මෙවර උත්සවයේ දේව තොවිලය ලබන 20 හා 21 යන දෙදින උඩමළුවේදී පැවැත්වීමට නියමිත අතර 21 වැනි දින අලූයම ගිනි පෑගීමට ද නියමිතය. එදින දහවල් පැවැත්වෙන මහා දේව දානයෙන් අනතුරුව මෙවර ගැටබරු ඇසළ මහා මංගල්‍යය නිමාවට පත්වේ. විශේෂයෙන්ම බටහිර රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය ලබා ගැනීමට දිවයිනේ විවිධ ප‍්‍රදේශවලින් ලක්ෂ සංඛ්‍යාත බැතිමතුන් පිරිසක් මොරවක් කෝරළයට පැමිණීමට නියමිතව ඇත.

ගැටබරු කන්දේ පඩි එකින් එක උඩට නැග යාම තරමක් දුෂ්කර බව බැලූ බැල්මට පෙනෙන්නට විය. මම ඒ පිළිබඳව ඒ අසල සිටි ගම්වාසියකුගෙන් විමසුවෙමි. එවිට ඔහු කීවේ ‘‘මහත්තයෝ කිසි දෙයකට බයවෙන්න එපා. ඔබතුමා බය නැතිව උඩට යන්න. කකුල් දෙක රිදෙන්නේ නැහැ. රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ භක්තියෙන් උඩට යන්න පුළුවන්’’ කියාය.
ඒ අනුව මා දේව භක්තිය මුල් කරගෙන මිතුරකු සමඟ ගැටබරු කන්ද උඩට නගිමින් සිටියේය. මා සමඟ ගිය මිතුරා අවට කැළෑවේ වෙන දේවල්, නිධන් වස්තු ගැන කට මැත දොඩවමින් කියන විට සංඝාවාසය වැඩ හිඳිනා මාලිගය, රජ්ජුරු බණ්ඩාර දේවාලය, විෂ්ණු කතරගම දේවාල හා චෛත්‍ය වැඳ පුදාගෙන අප නැවතත් පහළට බැස්සේය.
ගැටබරු දේවාල භූමියේ පඩිපෙළේ පහළටම එන විට මා සමඟ කට මැත දොඩවමින් ගිය මිතුරාගේ කකුල පෙරළී ආබාධිත තත්ත්වයට පත් විය. අවසානයේ ඔහුගේ උරහිසින් අල්ලා නිවස වෙත එක්කරගෙන යාමට සිදු විය. එම අවස්ථාවේදී මෙම දේව අඩවියේ බලය කොපමණ දැයි මනාව පැහැදිලි විය.
ඉන් පසු දින වන විට මාගේ කකුල් දෙක ද රිදෙන්න ඉඩ ඇතැයි සිතුවත් එය එසේ නොවීය. සුළු හෝ රිදීමක් ඇති නොවීය. එහෙත් වෙනත් කන්දක් උස් ස්ථානයකට ඒ ආකාරයට ගියේ නම් පහුවදා වන විට කකුල් දෙකට යම් වේදනාවක් ඇති වේ. එහිදී කිසිදු වේදනාවක් ඇති නොවීමෙන්ද පෙනී ගියේ ගැටබරු දෙවියන්ගේ භක්තිය කොපමණ ද කියාය.

ඒ ආකාරයට මුළු මහත් මොරවක් කෝරළය පුරා බලය තේජස විහිදුවන ගැටබරු රජමහා විහාර බටහිර රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන්ගේ භක්තිය මෙපමණයි කියා විස්තර කළ නොහැකිය. ඒ තරමටම දෙවියන් බලගතුය. හොඳට හිටියොත් රජ්ජුරු බණ්ඩාර දෙවියන් ආශිර්වාද කරන අතර නරකට හිටියොත් දඬුවමක් මිස සමාවක් ලබා නොදෙයි. ඒ ගැටබරු දෙවියන් යුක්තිය ඉටු කරන අයුරු ය.
(විශේෂ ස්තූතිය - ගැටබරු ඇසළ උත්සව සංවිධායක කමිටුවේ සම්බන්ධීකරණ ලේකම් මහින්ද විදානපතිරණ මහතාට.)
2013 සැප්තැම්බර් මස 15 | ලංකාදීප කර්තෘ මණ්ඩලය

මහනුවර ඇසළ පෙරහරේ ඓතිහාසික තොරතුරු



මෙරට රජකම් කළ මහසෙන් රජු හා කාලිංග දේශයේ ගුහසීව රජු අතර ඇතිවූ මිතුදමක ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස ගුහසීව රජුගේ දියණිය වන හේමමාලා කුමරිය හා සරණ බැඳුණු ‘දන්ත’ නම් කුමරු දෙපළ විසින් දළදා වහන්සේ මෙරටට රැගෙන එන ලද බව ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වෙයි.

මහනුවර ඓතිහාසික ඇසළ පෙරහර අගෝස්තු 11 වැනි දින ප‍්‍රථම කුඹල් පෙරහරෙන් ආරම්භ කෙරෙයි.
අගෝස්තු 15 දින දක්වා කූඹල් පෙරහර පැවැත්වෙයි.
අගෝස්තු 16 ප‍්‍රථම රන්දෝලි පෙරහර ආරම්භ කෙරෙයි.
අගෝස්තු 20 අවසන් රන්දෝලි පෙරහර

මහසෙන් රජතුමාගේ පුතු වූ කීර්ති ශ්‍රී මේඝවර්ණ රජු සමයේ දළදා වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කරවා ‘රජුගේ අණින් රන්මිණියෙන් තැනූ කරඬුවක. ‘දළදා වහන්සේ තැන්පත්කොට අලංකාර ධාතු ගර්භයක තබා ‘දළදා ප‍්‍රදර්ශනයක්ද කර ඇති බව සඳහන්ය. එතැන් පටන් ශ්‍රී ලාංකීය බොදුනුවන් පමණක් නොව සමස්ත ලෝක බෞද්ධ ප‍්‍රජාවගේ පූජෝපහාරයට පාත‍්‍ර වූ අති පූජනීය ‘ශ්‍රී දළදා වහන්සේ වෙත’ පූජෝපහාරයක් වශයෙන් මෙරට පාලනය කළ සෑම රජකෙනෙකුම මහනුවර ඇසළ පෙරහර පවත්වා දළදා සමිඳුන්ට ‘පූජෝපහාර දැක්වූහ.’
දළදා වහන්සේ උදෙසා කෙරෙන සෑම වත් පිළිවෙත් මෙන්ම පූජා ද දළදා වහන්සේ මෙරටට වැඩම කළදා පටන් අද දක්වා සියලූ රජවරුන්ගේ අණින් මෙරට විසූ රාජ රාජ මහාමාත්‍යාදීන් මෙන්ම රට වැස්සන්ද අඛණ්ඩව කරගෙන ගිය බව ‘‘ ඉපැරණි ග‍්‍රන්ථයන්හි සටහන් වෙති.
බි‍්‍රතාන්‍යය අධිරාජ්‍යයෙහි පස්වැනි ජෝර්ජ් රජුගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුත් එඞ්වඞ් ඇල්බර්ට් ක‍්‍රිශ්ටියන් ජෝර්ජ් ඇන්ඩෲ පැටි‍්‍රක් ඬේවිඞ් කුමරු වෙනුවෙන් විශේෂ දළදා දැක්මක් පවත්වා අලි ඇතුන් 150කින් යුත් දර්ශනීය පෙරහරක්ද පවත්වා තිබේ. එදා සිට අද දක්වා කන්ද උඩරට පුරවරය සිසාරා දළදා සමිඳුන්ගේ පහසලත් මුදු සුළඟින් බොදු බැතිමත්හු අපිරිමිත සුවයක් වින්දාය.

මහනුවර ඓතිහාසික ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ වැඩ සිටින ‘ශ්‍රී දළදා වහන්සේ ඉදිරියේ හිස නැමූ, දණ නැමූ රාජ්‍ය නායකයකු නැති තරම්ය.
රාජ්‍ය අනුග‍්‍රහය ලබමින් ඓතිහාසික මහනුවර පුරවරයේ වැඩ සිටින ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් උදෙසා පවත්වන පුජෝපහාර දළදා පෙරහර අතීන රජ සමයේ සිට චාරිත‍්‍රානුකූලව පැවැත්වීමට එකල මෙරට පාලනය කළ සෑම රජකෙනෙක්ම කටයුතු යෙදුහ.
දළදා වහන්සේ පිළිබඳව හාස්කම් ඓශ්චර්යය, අතීතයේ සිට බොහෝ දෙනකු විසින් ඉපැරණි පොත පතෙහි සඳහන් කර තිබේ. ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් උදෙසා කෙරෙන ‘‘විවිධ චාරිත‍්‍ර විධි පුරාණය රජ දවසේ සිට අද දක්වා නොවෙනස්ව සිදු වෙති.
ශ්‍රී දළදා වහන්සේගේ භාරකාරත්වය දරණුයේ මල්වතු අස්ගිරි උභය විහාර පාර්ශවයන්හි මහා නායක හිමි පාණන් වහන්සේලා දෙනම සහ රජදවසේ සිට දළදා සමිඳුන්ගේ නිල භාරකාරත්වය දරණ ‘දියවඩන නිළමේ විසින්ය.
මෙරට සිංහල රාජ වංශය අවසන් වූ පසුව ලංකාවේ පාලනය අත්පත් කරගත් ඉංග‍්‍රීසි පාලකයන්ද (1815 මාර්තු 02 වැනි දින ලංකාව සම්පූර්ණයෙන්ම ඉංගී‍්‍රසීන්ගේ යටත් විජිතයක් බවට පත්විය.)
ඉංග‍්‍රීසීන්ගේ පාලන සමයේ වුවද ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් වෙත ගෞරව පුද පූජා පවත්වා ඇති බව ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වෙයි.
දෙවැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජතෙමේ රජකමට පත් වීමෙන් පසු ‘දළදා සමිඳුන් වහන්සේ භක්තියෙන් රැක ගනිමින් ආගමික වතාවත් ඉටුකළ බව මහාවංශයෙහි සඳහන්ය. රජතුමා තම මාළිගය ආසන්නයේම රම්‍ය වූ මන්දිරයක් සාදවා රන් රිදී මුතු මැණික්වලින් සකසන ලද ‘මිණි රන්කරඬුවක් තනා දළදා සමිඳුන් එහි තැන්පත්කොට පුජා  කළ බව සඳහන් වේ.
තමන්ට සිතැඟි පරිදි දළදා සමිඳුන් වැඳ පුදා ගන්නට පුණ්‍ය සිතක් පහළ වූ පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමා ‘රන් කරඬු තුනක් සකසා ‘දළදා සමිඳුන් තැන්පත් කර විශේෂ පූජෝපහාර පවත්වා දළදා සමිඳුන්ගේ ආශිර්වාදය ලබා ගනිමින් ලංකාව ආක‍්‍රමණය කරන්නට පැමිණි ‘පරසතු මැඩලා යුද්ධය ජයගත් බවත්” ‘මහාවංශයෙහි දළදා පුද පැවැත්වීම වශයෙන් සඳහන් කර තිබේ.
මෙරට පාලනය කළ සියලූ රජවරුන් දළදා වහන්සේට දැක්වූයේ අසීමිත ගෞරවයකි. රාජ අණින් ශ්‍රී දළදා සමිඳුන්ට දිනපතා පුද පූජා පැවැත්වීමට ඒ සඳහාම විශේෂ වූ සේවක පිරිස් පත් කරනු ලැබුවේද මෙරට පාලනය කරන  ලද රජවරුන් විසින්මය.
ඉංග‍්‍රීසින් විසින් මෙරට රජකරන ලද අවසාන රජතුමා වන ශ්‍රී වික‍්‍රම රාජසිංහ රජු සිංහාසනයෙන් පහකර 1815 මාර්තු මස 02 වැනි දින මුළු ලංකාවම බි‍්‍රතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් කර ගත් පසු වුවද ඉංග‍්‍රීසි පාලකයන් දළදා වහන්සේ ආරක්‍ෂාකොට, දළදා වහන්සේගේ කටයුතු සිංහල ජනතාවගෙන් යුත් මණ්ඩලයක් පත්කර  තිබේ. එම මණ්ඩලයට දියවඩන නිළමේ, මල්වතු අස්ගිරි පාර්ශවයන්හි ප‍්‍රධාන නායක හිමිවරු උඩුනුවර යටිනුවර දුම්බර, හාරිස්පත්තුව යන ප‍්‍රදේශවල රටේ මහත්තුරු හා මහනුවර සතර මහා දේවාලවල සහ සබරගමුව මහ සමන් දේවාලයේ බස්නායක නිළමේවරුන්ගෙන් සමන්විත විය. එහෙත් 1848 ඇති වූ කැරැුල්ල සමග ඉංග‍්‍රීසීන් විසින් දළදා වහන්සේගේ භාර කාරත්වය යළින් ඔවුන් භාරයට ගනුලැබ ඇත.
1853 වසරේදී ඉංග‍්‍රීසි පාලකයන් දළදා වහන්සේ යළිත් වතාවක් මල්වතු අස්ගිරි මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලාට සහ දියවඩන නිළමේතුමන් භාරයට පවරන ලදී. එදා සිට මේ දක්වා මහනුවර ශ්‍රී දළදා වහන්සේගේ අයිතිය එලෙසම පවතී.
දළදා වහන්සේ රාජ්‍යත්ව හිමිකාරත්වයේ පූජනීය වස්තුවක් බවට අතීතයේ සිට මෙරට පාලනය කළ පාලකයන් මැනවින් අවබෝධ කරගෙන සිටි බව පැරණි ග‍්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වෙයි. වත්මන් රජයද ශ්‍රී දළදා මාළිගාව හා එහි වැඩ සිටින ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් සුරක්‍ෂිත කිරීමට නිරන්තරයෙන් බැදී සිටී.
දළදා සමිඳුන්ට පුජෝපහාර පිණිස සෑම වසරකම පවත්වනු ලබන දළදා පෙරහරට රජය විසින් උපරිම ආරක්‍ෂාව මෙන්ම අවශ්‍ය සියලූ රාජ්‍ය අංශයන්හි උපරිම සහායද ලබාදෙන්නේ දළදා සමිඳුන් රාජ්‍යත්වයේ සංකේතය බවට අතීත රජ දවසේ පටන් පැවති සිරිතක් නිසා බව පැරැණියෝ පවසති. අද ද ඒ මතය එලෙසම පවතී.
රටට විපත් ගෙනදෙන සෑම අවස්ථාවකදීම දළදා සමිඳුන්ගේ ආශිර්වාදය අපේක්‍ෂා කරන බොදුනුවෝ මෙන්ම රාජ්‍ය පාලකයෝ හා රටේ අනෙකුත් ප‍්‍රභූවරු දළදා සමිඳුන් වැඩ සිටින මාළිගයේ කුටියට පැමිණ දළදා සමිඳුන්ට පුද පූජා පවත්වති.
පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජතුමාගේ රාජ්‍ය සමයේ  සබරගමුව පළාතේ දෙල්ගමුව විහාරයේ තැනක වැඩ සිඳුවා සිටි දළදා වහන්සේ මනරම් වූ දෙමහල් දංගෙයක් කරවා දළදා වහන්සේ එහි තැන්පත් කර නිරත්තර පුද පූජා පවත්වා ලක්දිව උපසම්පදා භික්‍ෂූන් වහන්සේලා නොමැති බව දැන මෙරටට උපසම්පදා භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වැඩමකොට උපස්ථානකොට මහවැලි ගඟ ගැටඹේ තොටෙහි සීමා මාලක තනවා මෙරට භික්‍ෂූන් වහන්සේලා උපසම්පදාකර්මයෙහි පිහිටුවා තිබේ. විමලධර්මසූරිය රජතුමා දළදා වහන්සේ උදෙසා දළදා මාළිගයක් සෑදු බව මහාවංශ ග‍්‍රන්ථයේ සඳහන්කොට තිබේ.
දළදා වහන්සේ මෙරට විසූ රජවරුන් අතිවිශාල පිරිසකගේ ගරු බුහුමනට මෙන්ම පුද පූජාවටද ලක් වූ අනර්ඝ පූජනීය වස්තුවක් වූ බව ඉතිහාස පොත්වල සඳහන් කර තිබේ.
වීර පරාක‍්‍රම නරේන්ද්‍ර සිංහ රජ සමයේ දළදා සමිඳුන් උදෙසා අදටත් දක්නට ලැබෙන දෙමහල් දළදා මාළිගාව ඉදිකර දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර පුද පූජා පවත්වා ඇති බව ඉතිහාසය කරුණු දක්වයි. අනතුරුව රාජ්‍යත්වයට පත් වූ  රජවරු පවා දළදා වහන්සේට පුද පූජා පවත්වා ‘දළදා වහන්සේ ආරක්‍ෂා කළහ.’
කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සමයේද වාර්ෂිකව ඇසළ පෙරහර පැවැත්වීමට ‘එම රජතෙමේ කටයුතු කර ඇත.

දළදා වහන්සේට පුද පිණිස රජ  දවසේ සිට පවත්වනු ලබන ‘දළදා පෙරහර ඇසළ මාසයේ අඛණ්ඩව පවත්වමින් රටටත් රට වැස්සන්ටත් ආශිර්වාද ලබා ගැනීම නිරත්තරයෙන් සිදු වෙති.
අතීත රජවරුන් විසින් පවා ආරම්භ කරමින් පවත්ගෙන යනු ලැබූ මහනුවර පුරවරයේ දළදා පෙරහර නරඹන්නට ලොව පුරා ‘සංචාරකයෝ මහනුවර පුරවරයට පැමිණෙති.
ඇසළ පෙරහර සියැසින් දැක බලා ගැනීමේ අපල උපද්‍රව දුරු වී තම ජීවිතයට සෞභාග්‍ය උදාවන බව ‘‘අතීතයේ ’’ සිට පැවත එන මතයයි.
දළදා පෙරහර තරම් මහනුවර වැස්සන්ට සමීප වූ තවත් කිසිදු පෙරහරක්  නැති තරම්ය.
අතීතයේ මෙරට පාලනය කළ රජ දරුවන් දළදා සමිඳුන් වෙත පුද කරන ලද භක්තිය අති මහත්ය. දළදා වහන්සේ වෙත පූජා කරන ලද රන්රිදී මුතු මැණික් ආදී ‘පූජා භාණ්ඩ එවකට සතුරු ග‍්‍රහණයට පත්වූවද දළදා සමිඳුන්ට කිිසිදු උපද්‍රවයක් කරන්නට සතුරු සේනාවන්ට හෝ කිසිදු බලවේගයකට නොහැකි වූ බව ඉතිහාස ග‍්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වෙයි.
දළදා වහන්සේගේ ප‍්‍රාතිහාර්ය දළදා පෙරහර හා බැඳේ. එම ප‍්‍රාතිහාර්ය අත් දුටු අත් දකින ලද පැරැණියෝ අද ද මහනුවර ඇසළ පෙරහර පිළිබඳව කථා කරනු ලබන්නේ පුණ්‍යවන්ත වූ හැඟීමකිනි.
දළදාවහන්සේ වැඩ සිටින කරඬුව වෙතින් පිටත වැඩම කරවන මොහොතේ මුළු මහනුවරම වැසි දියෙන් පිරෙයි. වසර හතළිහක් (වසර 40, තිස්සේ එකී ඓශ්චර්යය අත් විඳ ඇත්තෙමි.
අතීතයේ මහනුවර පුරවරයට ‘දළදා වැස්ස පතිත වූයේද’ දළදා සමිඳුන්ගේ එකී ඓශ්චර්යය හේතුවෙනි. දළදා සමිඳුන් උදෙසා පෙරහර පවත්වන්නට ප‍්‍රථම කුඹල් පෙරහර ආරම්භ කිරීම සඳහා දෙවියන්ට ආශිර්වාද කොට පෙරහර කරඬුව දළදා සමිඳුන් වැඩ සිටින කුටියෙන් පිටතට වැඩම කරවන මොහොතේදී ද මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගා පරිශ‍්‍රය අවට වැසි පතිත වීම නුවර වැස්සන්ට විශ්මය දනවන්නක් නොව, ඔවුන්ගේ සිතට ආශිර්වාද හැඟීම් ඇති කරවන්නකි.
දළදා වහන්සේ වැඩ සිඳුවා තිබෙන්නා වූ රන් කරඬුවල යතුරු තුනක් ඇත්තේ ‘මල්වතු අස්ගිරි මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේලා දෙනම හා දළදා වහන්සේගේ නිල භාරකාරත්වය දරණ දිය වඩන නිළමේතුමන් අතය.
‘‘රන් කරඬු හතකින් ආවරණය වූ ’’ විශේෂ ආරක්‍ෂිත වීදුරු මංජුසාවක ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් වැඩ හිඳිනු ලබති. විශේෂ දළදා දැක්මක් අවස්ථාවේදී එකී රන් කරඬු හත එකින් එක ඉවත් කෙරෙන්නේද ‘‘මල්වතු අස්ගිරි මහා නායක හිමිපාණන් වහන්සේලා ඉදිරිපිට උන්වහන්සේලා අධීක්‍ෂණය මත’’ දියවඩන නිළමේ තුමන් විසිනි.
වසර දහයකට වරක් ‘‘ශ්‍රී දළදා සමිඳුන් වැඳපුදා ගන්නට’’ දළදා දැක්මක් පැවැත්වීමද එම දිනවලට මහ ජන ගංගාවක් මහනුවර පුරවරයට එති. දළදා සමිඳුට හානියක් කිරීමට අතීත රජ දවසේ සිට කිසිවකුට නොහැකි වී තිබේ. ඒ පිළිබඳව ඉතිහාසය පිළිබඳ කරුණු පැරණි ග‍්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වී තිබේ.
දළදා මාළිගාවට බෝම්බ ගසා 1998 ජනවාරි මස 25 වැනි දින මහා විනාශයක් කරමින් බැතිමතුන් රැසකගේ ජීවිත විනාශ කළ ‘‘එල්ටීටීඊ ත‍්‍රස්ත‍්‍රවාදීන්ද විනාශයට පත් වූයේ’’ දළදා සමිඳුන්ගේ හාස්කමින් හා ඓශ්චර්යෙන් බව රටේ ජනතාව අදත් පවසති.
දළදා පෙරහර පවත්වා, රටට නිසි කල වැසි වසීවායිද, භවභෝග සත්ව සම්පත්වලින් රට ස්වයංපෝෂිත වේවායිද, පර සතුරු උවදුරු වලින් රට වැස්සෝ සුරක්‍ෂිත වී රාජ්‍ය පාලකයෝ දැහැමි බවෙන් රට වැස්සෝ රකීත්වා යැයිද යන ප‍්‍රාර්ථනාව තුළින් ආශිර්වාද ලබා ගැනීම මෙම පූජනීය වූ පෙරහර මංගල්‍යයේ අරමුණ වෙයි.
දළදා වහන්සේ සහ දළදා පෙරහර පිළිබඳ අතීත මූලාශ‍්‍ර තොරතුරු ‘‘මහා වංශය’’ ඇසුරෙනි.
2013 අගෝස්තු මස 04  | ලංකාදීප කර්තෘ මණ්ඩලය

නිදන් හොරුන් එදත් දීගවාපිය හාරලා

අතීතයේදීත් දිඝවාපී දාගැබ නිදන් හොරුන්ගේ ග්‍රහණයට හසුවී තිබෙන බවත් ඉතිහාසයේ යුග දෙකක දී මෙම දාගැබේ ඉදිරිම් කර තිබෙනවට මෙහි ඉදිකිරීම් කර ඇති ආකාරයෙන් දක්නට ඇතැයි නැගෙනහිර පළාත් පුරා විද්‍යා සහකාර අධ්‍යක්ෂ  ඩබ්ලිව්.එම්.ඒ සුමනදාස මහතා කියයි. දාගැබේ මුදුණේ පස් අතර තිබී යටත් විජිත යුගයේ කාසි විශාල සංඛ්‍යාවක් හමුව තිබේ. දාගැබේ වයඹ සහ බටහිර කොටස් කැණීම් කළ ස්ථානයේ නිදන් හොරුන් හාරා විනාශ කළ ස්ථාන රාශියක් දන්නට ලැබෙන බව ද සුමනසිරි මහතා පෙන්වා දෙයි. දාගැබේ මැද කොටසේ පස් හා ගඩොල් කැබලි දමා ගොඩ කරන ලද ස්ථානයක් දක්නට ඇතැයි ද කියයි.  එහි ගැඹුර අඩි 25කි. විශ්කම්භය අඩි 60කි.
 2013 ජූලි මස 27 ලංකාදීප | . , කුමාර සී ලියනාරච්චි

විසිපස්‌ වසරකට පෙර නික්‌ම ගියත්...

දෙනෝ දාහකගෙන් පිදුම් ලබන පූජනීය ඇතා

භාග්‍යවත් බුදුරදුන්ගේ දළ¹ වහන්සේ වැඩසිටින කුටියේ තැන්පත් කර ඇති සධාතුක කරඬුව රන්සිවිගෙයක තැන්පත්කොට, ගජකුම්මත රඳවා දස දහස්‌ ගණනක්‌ ජනානුරංජනය කරමින්, බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතිය වඩවන සාධු නාදය මධ්‍යයේ වසර පනහක්‌ පුරා සෙංකඩගල දළදා පෙරහැරේ තේජස්‌ ලීලාවෙන් ගමන් ගත් එකම ඇතා රාජාය.

විෂම වූ මිනිස්‌ සිතිවිලි, හැඟීම්, ආවේග සැනින් හදුනාගනිමින් අවස්‌ථානෝචිත ප්‍රඥවෙන්, ඉවසීමෙන්, නිතිපතා ක්‍රියාකළ හොඳ නරක දුක සතුට වෙන්කොට අවබෝධ කරගත්, සත්ත්ව ලෝකයේ, ඥණාන්විත සත්ත්වයා රාජාය.

බොදුගුණ හේවිසි තේවා හඬ මධ්‍යයේ අනේකවිධ ගරු බුහුමන් පුද සත්කාර වැඳුම් පිදුම් ලබමින් ජීවත්වූ, මියගියද දස දහසක්‌වූ මිනිසුන්ගේ වැඳුම් පිදුම් ගෞරව බහුමානයන්ට පාත්‍රවෙමින් තවදුරටත් ජීවමාන හැඩපෙන්වමින් දළදා වහන්සේගේ පහස විඳිමින් ලොව ප්‍රකට එකම සත්ත්වයාද රාජාමය.

රාජාගේ දෛවය දොහොතින් ගෙන රාජයෝගය ලියෑවූයේ මුස්‌ලිම් ජාතික උමේරු ලෙබ්බේ වීම විශේෂයෙකි. ඒ වසර 1925 දීය. උමේරූ ලෙබ්බේ අලි අල්ලා වංශක්‌කාරයන්ට විකුණා මුදල් සොයන්නෙකි. ඔහු එරාවුර් කැලයේදී අඩි 4 ක්‌ සහ අඩි 3 ක්‌ උසින් යුතු ඇත් පොව්වන් දෙදෙනකු අල්ලා ගත්තේය. දෙදෙනාම මහනුවර ගිරාගම ටිකිරි බණ්‌ඩා මාම්පිටිය දිසාවේට විකිණුවේය. මාම්පිටිය දිසාව 1925 දෙසැම්බර් 11 වැනිදා අංක 1318 දරන බලපත්‍රය මගින් රුපියල් 3300 ක්‌ ගෙවා ඇත්පොව්වන් ලබාගත්තේය.

එහිදී අඩි 4 අඟල් 5 ක්‌ වූ ඇත්පොව්වා රාජා විය. අඩි 3 ක්‌ වූ ඇත්පොව්වා කන්දා විය. වලව්වේ ආදර කරුණා උපස්‌ථානයෙන් පිදුම් ලබමින් සැපසේ වැඩුණු රාජාත් කන්දාත් පසුකාලීනව රැකබලාගැනීම උදෙසා වගකිවයුතු අයෙකුට භාරදිය යුතුම බව මාම්පිටිය දිසාවේට හැඟී ගියේ, ඔහු වයසට යැමත් සමඟය.

එහෙයින්ම මාම්පිටිය දිසාවේ 1937 ජූලි මස 31 වැනි පුරපසලොස්‌වක පෝදා එවකට දියවඩන නිලමේ වූ ටී. බී. රත්වත්තේ මහතා රාජාත් කන්දාත් දළදා මාළිගාවට භාර ගත්තේ, හොඬවැල් දෙක දියවඩන නිළමේගේ අත්ල මත තබා රන්කෙණ්‌ඩියෙන් දියපොදක්‌ වත්කරමින් මහා ජනකායකගේ සාධුකාර හඬ මධ්‍යයේය.

සාධු කාර නදින් කිලිපොලා ගිය හදවතින්ම මාම්පිටිය දිසාවේ වෙන්වීමේ දුක්‌ඛදායි සන්තාප කඳුළු බිදු හෙළද්දී, හිමිකර ගැනීමේ පිරිපුන් සොම්නස්‌ කඳුළු වැගිරුවේ ටී. බී. රත්වත්තේ දියවඩන නිලමේතුමන්ය. එය එසේ වූයේ ඒ මොහොතේ රාජාත් කන්දාත් දළදා මැදුර අභිමුවේ මහමලුවේ වරෙක ඔබ මොබ දඟලමින්, වරෙක උපශාන්ත ඉරියව්වෙන් නොසැලී තම උරුමයන් වෙත ආ විලාසයෙනුත්, වරෙක හේවිසි හඬට කම්පොට ගසා තාලයට පාද තැබීමට වෙර දරන අයුරුත් විදහා දැක්‌වූ නිසාවෙනි.

සැබෑවකි රාජා සිය උරුමය වෙත පා තබා තිබේ.



රාජා 1937 වසරේදීම ශ්‍රී දළ¹ වහන්සේ ඇසළ පෙරහරේ වැඩම්ම වූයේය. සිය හැකියාව මනාලෙස ඔප්පු කොට තැන්පත් නුවණින්, උපශාන්ත ගමනින්, සන්සුන් මනසින් යුතුව ගාම්භීර විලාසයෙන් රාජා පෙරහරේ ගමන් ගත්තේ ආඩම්බරයෙනි.

රාජා තීක්‍ෂණ බුද්ධියෙන් හෙබි කරුණාබර ඇතෙකු බව සපථ කිරීමට ඉවහල්වන කරුණු එමටය.

වසර 1955 ඇසළ පෙරහරේදී රාජා කරඬුව වැඩමවාගෙන යන අතරතුර රැජිණ හෝටලය අසල ඉද්ද ගැසුවාක්‌ මෙන් නතර විය. ඇත්ගොව්වා කොතෙක්‌ ඇවිටිලි කළත් පිණ්‌සෙන්ඩු වූවත් රාජා පය සෙලවූයේම නැත. පෙරහැර දුරින්ද වෙනස්‌වීය. රාජා ඉදිරියේ හිස්‌ ඉඩපරතරයද බොහෝ සේය. 



මේ කලබැගෑනිය දුටු එවකට හුන් නුගවෙල දියවඩන නිළමෙතුමා රාජා අසලට ගොස්‌ කතා කළේය. රාජා සිහින් ලෙස කෙඳිරිගෑවේය. ඇත්ගොව්වන් ලවා රන්සිවිගෙයි පටි පරීක්‍ෂා කර බැලීය. ඒ වනවිට එහි ලණු පටි කැඩී ගොස්‌ තිබිණි. රාජා එක්‌ පියවරක්‌ හෝ ඉදිරියට එසවූයේ නම් රන්සිවි ගෙය සහිත කරඬුව නියත වශයෙන්ම බිම පතිත වන්නේය. ලණුපට යළි ගැටගැසූ පසුව රාජා ශාන්ත ලීලාවෙන් ගමන් ගත්තේය.

රාජා තමන් ඉදිරිපිට එළන පාවාඩය එළන්නට මදක්‌ පමා වුවහොත් සිය විමසුම් ඇසින් පාවාඩය එළන අය දෙස පා නොසොල්වා බලා සිටී. ඒ බව තේරුම්ගත් පාවාඩ එලන්නෝ කඩිනමින් එළති. එවිට පා තබා රාජා ගාම්භීරව ගමන් කරයි.

සෑම වසරකම පෙරහර නිමාවේදී රාජා ගේ පිටමතින් රන්සිවිගෙය ඉවත් කරද්දී රාජා කඳුළු වගුරවයි.

හෙන්ඩු කෙවිට රාජාට අරහංය. සෑම අවස්‌ථාවකම ඇත්ගොව්වා රාජා මෙල්ල කරන්නේ ආදරය කරුණාව පිරි වචන වලිනි.

රඹුක්‌කන දාවිත් සිඤaෙඤda රාජාභාර ඇත්ගොව්වා ලෙස කටයුතු කළ 1975 වසරේදී රාජා කුලප්පු විය. දාවිත් සිඤaෙඤda රාජා මෙල්ල කළේ ආදරයෙන් කතා කිරීමෙනි. ඒ දුටු ජනයා එවරද සාදුකාරදෙමින් විශ්මය පල කලහ.

මෙරට පෙරහර ඉතිහාසයේ විශාලතම අලි කුලප්පුව 1959 වසරේ සිදුවූ බව දන්නෝ දනිති. එම අලි කුලප්පුවේදී ධාතු කරඬුව වැඩම කරමින් සිටි රාජා නිසොල්මන්ව සිටි අතර සෙසු අලි ඇත්තුද නැට්‌ටුවෝද බෙරකරුවෝද ප්‍රේක්‍ෂක ජනතාවද හිස්‌ලූලූ අත දිව ගියහ. රාජා ඒ කිසිවක්‌ ගණනකටවත් නොගෙන නොසෙල්වී සිටියේය.

තවත් විටෙක කටුගස්‌තොට දී රාජා මදි කිපී පෙරළි කරමින් මහපාරේ දිව ගියේය. ඒ දුටු ජනයා තැන නොතැන බලා දිවූහ. මහමග පාර හරහා මාරුවෙමින් සිටි අන්ධ පුද්ගලයකුට මේ කාලගෝට්‌ටිය ඇසී කෑ ගසා "අනේ අප්පා මට මොකුත් කරන්ට එපා දෙයියෝ" කියා කෑ ගැසීය. කලප්පු වී සිටි රාජා අන්ධ මිනිසා ශාන්ත ලෙස ඔසවා පාර අයිනේ ආරක්‍ෂාකාරී තැනක තබා දිව්වේ කවුරුත් පුදුම කරමිනි.

මහවැලි ගඟේ දියනෑමට ගොස්‌ කුලප්පු වූ රාජා කැලයට වැදිණි. රාජාට මහත්සේ ආදරය කළ එවකට දියවඩන නිළමේතුමන් වූ නෙරංජන් විඡේරත්න මහතා, ලේවැල්ලට ගොස්‌ රාජා..... රාජා..... කියා කිහිප විටක්‌ කතා කළේය. රාජා කීකරු ළදරුවකු සේ ඔහු හමුවට ආවේ දනන් පුදුම කරවමිනි.

රාජා ජනයා මවිත කළ අවස්‌ථා බොහෝය. වසර 1986 වන විට වයස්‌ගත වූ රාජා ලංකාවාසී ප්‍රභූන් සැමගේත් ගෞරවාදරයට පාත්‍රව සිටියේය. "රාජා නැතිව කරඬුව වැඩම වන්නේ කවුද?" යන උභතෝකෝටිකය සියල්ලන්ටම දැනෙන්නට වූයේ 1988 ජූලි 16 වැනිදා පෙරවරු 10.16 ටය. වසර 63 කට වැඩි සිය ජීවිත කාලයේදී තමන්ට පැවරුනු වගකීම් යුතුකම් සියල්ල ඉටුකරමින් සිටි හස්‌තීන් අතර රාජාධි රාජ රාජා ලොකය හැර දමා ගියේය.

පාද හොඬවැල වලිගය සහ ලිංගය අංග සියල්ලන් භූමිය ස්‌පර්ශය කරනා මංගල හස්‌ති රාජයකු වූ රාජාගේ රූපකාය මතුපරපුරට දැකගනු පිණිස යළි සකසා ශ්‍රී දළ¹ මාළිගා පරිශ්‍රයේ කෞතුකාගාරයේ සිංහාසන මන්දිරයේ තැන්පත් කළේ, 1989 දෙසැම්බර් 2 දිනය. 1986 අගෝස්‌තු 20 දිනදී ජාතික වස්‌තුවක්‌ ලෙස නම්කරන ලද රාජා ජාතික උරුමයකි. මෙවන් ජාතික උරුමයක්‌ ලද සිංහලයෝද වාසනාවන්තයෝය. එහෙත් ජාතියේ අරුමය අදටද රාජාගේ අඩු පුරවාලීමට සමත් හෝ ඊට සමානකම් පාන ඇත් රජකු තවම පහළ වී නැතිවා සේය.

උපේක්‍ෂා වීරසේකර
2013 ජුලි  28 ඉරිදා දිවයින

මිහිඳු මාහිමියන් ලක්‌දිවට වැඩම කළේ සෘද්ධියෙන් ද? ගොඩබිම් මාර්ගයෙන් ද?


මිහිඳු මාහිමියන් ලක්‌දිවට වැඩම කළේ අවන්ති රට වේදිස නගරයේ සිටය. උඡ්ජයිනියට නැගෙනහිරින් පිහිටා තිබූ වේදිස නගරය වර්තමානයෙහි මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ රෙසෙන් දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ බිල්සා නගරය (බේස්‌ නගර්) ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ. බෙත්වා හා බේස්‌ යන ගංගා දෙක එක්‌වන ස්‌ථානයේ පිහිටි මෙම භූමිය අද හින්දූන්ගේ පුණ්‍ය තීර්ථයකි. එහෙයින් ලක්‌දිව බුද්ධාගමෙහි මාතෘ භූමිය අවන්තියේ වේදිස නුවර යෑයි කිවහොත් එහි කිසිදු වරදක්‌ නො මැත.

පාටලීපුත්‍ර නගරයෙන් පිටත් වූ මිහිඳු මාහිමියන් හය මසක්‌ තිස්‌සේ දක්‍ෂිණගිරියෙහි සැරිසරමින් ඥතීන්ට අර්ථයෙන් ධර්මයෙන් සංග්‍රහ කළ බව සඳහන් වේ. එතනින් වේදිස නුරවට වැඩමවා මව්තුමියට දහම් දෙසා ඇය සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවනු ලැබූ බවත්, වේදිසගිරි විහාරයෙහි මාසයක පමණ කාලයක්‌ වැඩසිටි බවත් සඳහන් ය. උන්වහන්සේ ලක්‌දිවට වැඩම කළේ අශෝක රජුගේ රාජ්‍ය වර්ෂයෙන් 18 වැන්නෙහිය යෑයි බොහෝ වංසකථාවල සඳහන් වෙතත්, බෝධිවංශයෙහි දැක්‌වෙන්නේ අභිෂේකයෙන් හත් මසකින් එය සිදු වූ බවයි. මෙම ගමන බු. ව. 236 වැන්නෙහි එනම් ලක්‌දිව තිස්‌ස රජු අභිෂේකය ලබා තුන් මසකට පසු සිදුවූ බව දීපවංසයෙහි සඳහන් ය. ලක්‌දිව රජ කළ මුටසිව රජු මහලු බැවින් තිස්‌සයන් රජ වන තුරු මෙසේ හත් මසක්‌ කල්යල් බලා ඇති බව විද්වතුන්ගේ පිළිගැනීමයි.

මිහිඳු මාහිමියන්ගේ ලංකා ගමන ගැන කරුණු දක්‌වන සියලුම පුරාතන මූලාශ්‍රයන් උන්වහන්සේ ඇතුළු පිරිස සෘද්ධි බලයෙන් අහසින් ම වැඩි බව කියා තිබේ. එහෙත් ඉතිහාසඳයෝ සාමාන්‍යයෙන් විය යුතු පරිදි උන්වහන්සේ ඇතුළු පිරිස එකල ලංකාව දක්‌වා වැටී තිබූ මාර්ගයන්ගෙන් එකක ගමන් කරමින් මෙහි වැඩම කළේ යෑයි කීමට වඩා කැමැත්තක්‌ දක්‌වති. අතිමානුෂික බලයක්‌ පිළිගැනීම නො ව ඉතිහාසඥයෙකුගේ කාර්ය වනුයේ සාමාන්‍ය ස්‌වභාවික හේතු අනුව යමක්‌ විස්‌තර කිරීමයි. ඉතිහාසඥයන් පවසන පරිදි එකල උත්තර භාරතයේ සිට ලංකාවට පැමිණි හැකි මාර්ග තුනක්‌ තිබිණි.

1. උඡ්ජයිනී සිට දකුණු දෙස මහිස්‌මතියට පැමිණ, ඉන් දකුණට ගමන් කොට නර්මදා හා තප්තී ගංඟාවන්ගෙන් එතෙර ව ගෝධාවරී නදී තීරයෙහි ප්‍රතිෂ්ඨානයට පැමිණිය හැකිය. එමස ගෝධාවරී මුවදොරින් නැව් නැඟ මුහුදු මාර්ගයෙන් ලංකාවට පැමිණීමට පුළුවන.

2. උඡ්ජයිනි සිට මහිස මණ්‌ඩලය හෙවත් මයිසෝරය හරහා කාවේරි ගඟබඩ ට පැමිණ. ඒ ඔස්‌සේ ගොඩබිම් මාර්ගයෙන් පාණ්‌ඩපයට පහළින් වූ තම්බපණ්‌නියට පැමිණීමට පුළුවන. එතනින් නැව් නැඟ මුහුදු මාර්ගයෙන් ලංකාවට පැමිණීමට පුළුවන.

3. උතුරු ඉන්දියාවේ සිට සෘජුවම මුහුදු මාර්ගයෙන් ලංකාවට පැමිණීමට පුළුවන. මගධයේ චම්පා නුවර හරහා ගංඟා නදී මුවදොර පිහිටි තාම්ප්‍රලිප්ත වරායෙන් නැව් නැඟ මෙසේ පැමිණීමට පුළුවන්කම තිබිණි. අශෝක යුගයේ වඩාත් ජනප්‍රිය ව තිබුණේ මෙම මාර්ගයයි.

ලංකාවේ වංසකථා ගැන කෘතියක්‌ රචනා කළ මහාචාර්ය බී. සී. ලෝ මෙම මාර්ගයන්ගෙන් දෙවැනි මාර්ගය ඔස්‌සේ මිහිඳු මාහිමියන් ලංකාවට වැඩමවන්න ඇතැයි සඳහන් කරයි. ලංකාවේ උගතුන් බොහෝ දෙනෙක්‌ ද මිහිඳු මාහිමියන් ගොඩබිම හරහා වැඩම කළේය යෑයිද, පාටලී පුත්‍රයෙන් පිටත්වීමේ සිට ලංකාවට පැමිණීමට හත්මසක කාලයක්‌ ගත වූයේ මේ නිසා බවද පෙන්වා දෙති. මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන පවසන්නේ උඡ්ජයිනීට නිරතදිගින් පිහිටි භාරුකච්ඡයට පැමිණ එතනින් ලංකාව බලා නැව් නගින්නට ඇති බවයි.

අශෝක යුගය පිළිබඳ අද්විතීය පර්යේෂණයක්‌ කළ චින්සන්ට්‌ ස්‌මිත් අශෝක සෙවැල්ලිපිවල තම්බපණ්‌නි යනුවෙන් සඳහන් වන්නේ දකුණු ඉන්දියාවේ තිණ්‌නවැලි ප්‍රදේශය බව හඳුනාගෙන තිබේ. ද්‍රවිඩ දේශය වූ පාණ්‌ඩ්‍ය රටේ ලංකාවට ආසන්නව ම පිහිටි දකුණු ප්‍රදේශය ඉතා පුරාණ කාලයේ පටන් තාම්ප්‍රපර් නමින් හැඳින් වූ බව මහාභාරතය වැනි ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් වේ. හත්වන සියවසේ අග භාගයේ දකුණු ඉන්දියාවට පැමිණි හියුං සාං තෙරණුවෝ පඬිරට තිණ්‌නවැලි දිස්‌ත්‍රික්‌කයට යාබද මලයකුට ප්‍රදේශයෙහි සංචාරය කරමින් මිහිදු මාහිමියන් විසින් කළ විහාරයක හා ඒ අසල අශෝක රජු කළ චෛත්‍යයක නටබුන් තමන් දුටු බව වාර්තා කරති. එසේම දකුණු පාණ්‌ඩ්‍යයෙහි බුද්ධාගම පිහිටුවන ලද්දේ මිහිඳු මාහිමියන් විසින්ය. යන ජනප්‍රවාදයක්‌ ද එහි දී තමන්ට දැනගන්න ලැබුණු බව උන්වහන්සේ සිය භ්‍රමණවෘතාන්තයෙහි සඳහන් කරති.

මිහිඳු මාහිමියන් දකුණු ඉන්දියාවේ ධර්ම ප්‍රචාරයෙහි යෙදෙමින් කාවේරපට්‌ට නම් නගරයෙහි නැවතී සිටියේ යෑයිද, ඉන්ද්‍රවිහාර නමින් සිල්පදිකාරම් හා මණිමේකලෛ යන දෙමළ කාව්‍යයන්හි හඳහනන් වන්නේ මෙසේ උන්වන්සේ නැවතී සිටි විහාර යෑයි හිස්‌සැල්ලේ ධම්මරතන හිමියෝ පෙන්වා දෙති. මහේන්ද්‍රගිරි නමින් දකුණු ඉන්දියාවේ පිහිටි කඳුවැටි මිහිඳු මාහිමියන්ගේ නම හා සම්බන්ධ කොට ඇතැම් ලේඛකයන් හඳුන්වා දී ඇත. කෙසේ වුවද සම්පූර්ණ ගවේෂණයක්‌ නො කරන ලද හෙයින් වර්තමාන විශ්වාසයන්ට ඉඩදීමට සිදුව ඇති මෙවැනි ස්‌ථාන රාශියක්‌ දකුණු ඉන්දියාවේ පිහිටා තිබේ. නැගෙනහිරට සාට්‌ස්‌ කඳු පන්තියේ මදුරාසිය (තංජම් දිස්‌ත්‍රික්‌කය) අසල ශිඛරයක්‌ සහිත කොටසක්‌ මහේන්ද්‍රගිරි නමින් ප්‍රසිද්ධය තවද කොමරින් තුඩුව අසල තිණ්‌නවැලි දිස්‌ත්‍රික්‌කයට මායිම් ව පිහිටි කඳු වැටියක්‌ද මහේන්ද්‍රගිරි නමින් ප්‍රසිද්ධය.

ලංකාවේ ශාසන ප්‍රතිෂ්ඨාපන කටයුතුවලින් පසුව මිහිඳු මාහිමියන් ලාංකීය රහතන් වහන්සේලා සමඟ දකුණු ඉන්දියාවට චැඩියේ ද යන්න මෙහිලා සැලකිය යුතු යි. මිහිඳු මාහිමියන් ලංකාවේ දී කළ කටයුතු ඉක්‌මනින් අවසන් කළ බව වංසකථා වාර්තාවල සඳහන් වන්නේ උත්තිය රජුගේ අටවෙනි වර්ෂයෙහි පිරිනිවන් පෑ කියන ප්‍රවෘත්තිය පමණි. ඒ අතර කාලය තුළ මිහිඳු මාහිමියන් ගැන වාර්තා කිරීමට තරම් ඓතිහාසික සිදුවීමක්‌ නොවු නේද එසේ වූයේ නම් වංසකථාවල සඳහන් නොවූයේ මන්ද යන ගැටලු විස¹ගත යුතුව ඇත. මේ කාලය තුළ මිහිඳු මාහිමියන් හා ලාංකීය භික්‍ෂූන් දකුණු ඉන්දියාවේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරතවූ බවට වැදගත් සාක්‍ෂි කිහිපයක්‌ ම හමුවේ. දකුණු ඉන්දියාවේ තැනින් තැන දක්‌නට ලැබෙන බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපිවලින් ප්‍රබල ලෙස විශද වන කරුණක්‌ නම් ලංකාවේ බුද්ධාගම පිහිට වූ ආසන්න කාලයේම බෞද්ධ භික්‍ෂූන් මෙම ප්‍රදේශවල ද බහුල ව විසූ බවයි. මහින්දාගමනයෙන් වසර විසිපහකින් මෙපිට සිට ක්‍රමයෙන් ලියවුණු බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි දහස්‌ ගණනක්‌ ලංකාවේ ඇත. ඉහත කී දකුණු ඉන්දියානු බ්‍රාහ්මී ලිපිවල ඇතැම් අක්‍ෂර සංකේතයන් ලංකාවේ ලේඛනයන්හි ආභාෂය ලබා ඇතැයි නිගමනය කොට තිබේ. මේ නිසා දෙරටෙහි ම ලිපි එකම සම්ප්‍රදායකට අයත් පිරිසකගේය යන මතයද ගොඩ නැගී ඇත.දකුණු ඉන්දියාවේ ද්‍රවිඩයන් ලංකාවේ සතුරන් ලෙස සැළකූ හෙයින් දකුණු ඉන්දියාවේ බෞද්ධ කටයුතු පිළිබඳ ලාංකේය භික්‌සූන් වංසකථාවල සඳහන් නො කළේ යෑයි ස්‌මිත් පවසයි. එහෙත් වංසකථා රචනා කළ යුගයේ එවැනි වාර්තා යමක්‌ ඉතිරි ව තිබුණේ නම් මිහිඳු මාහිමියන්ට

ගෞරවයක්‌ පිණිස පවතින එම සිද්ධීන් සටහන් නො කිරීමට තරම් වංසකථාකරුවෝ සාහසික නොවෙති. මිහින්තලා පව්වේ දි මිහිඳු මාහිමියන් සමඟ පිළිසඳර කථාවෙහි යෙදෙමින් තිස්‌ස රජතුමා ස්‌වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා කුමකින් පැමිණියේ දැයි විචාළේය. එවිට මිහිඳු මාහිමියෝ "මහරජ, අපි ගොඩින් හෝ ජලයෙන් (න ථලෙන න චාරිනා) නාවෙමු යි පිළිතුරු දුන් හ. ඒ ඇසූ රජතුමා මිහිඳු මාහිමියන් ඇතුළු පිරිස සෘද්ධි බලයෙන් අහසින් පැමිණියේ යෑයි දැනගත් බව මහාවංසය පවසයි.

මිහිඳු මාහිමියන්ගේ ලංකා ගමන විස්‌තර කරන සියලුම මූලාශ්‍ර උන්වහන්සේලා සෘද්ධි බලයෙන් අහසින් වැඩි බැව් කියයි. එසේ සඳහන් කර ඇත්තේ අතිමානුෂික බලයක්‌ ආරෝපනය කිරීම සඳහා නොවේ. එසේ වූවා නම් සංඝමිත්තා රහත් තෙරණියගේ ලංකා ගමන ද සෘද්ධි බලයෙන් අහසින් සිදු වූවක්‌ බව වාර්තා කරනු ඇත. වංසකථාවල සංඝමිත්තාව නැවෙන් හා ගොඩබිම් මාර්ගයෙන් පැමිණියේ යෑයි කීම මදිකමක්‌ ලෙස එකළ නොසැළකු බව පෙනී යයි. ලංකාවට නොපැමිණි හියුං සාං තෙරණුවෝ ද දකුණු ඉන්දියාවේ මිහිඳු මාහිමියන්ගේ කටයුතු ගැන සඳහන් කරන අතරම, උන්වහන්සේ ලංකාවට අහසින් වැඩියේ යෑයි ලියා ඇත. මෙසේ ලියන්නට ඇත්තේ දකුණු ඉන්දියාවේ පැතිර තිබූ විශ්වාස හා ජනප්‍රවාද අනුව විය යුතුය.

මේ සියල්ලට ම වඩා වැදගත් වන්නේ මිහිඳු මාහිමියන් ලංකාවට සෘද්ධියෙන් වැඩියේ ය යන මෙම කරුණ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂ්‍ය අනුව ඔප්පු වී තිබීමයි. අම්පාර රජගලතැන්න නම් ප්‍රදේශයෙන් සොයාගත් බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපියක මෙසේ සඳහන් වේ. යෙ ඉමා දීප පටමය ඉදිය අගතන ඉදික තෙර මහිද තෙරෙහ තුබෙ මෙම ලිපියේ සරළ අර්ථය මෙසේ යි. යමෙක්‌ මෙම දීපයට පළමු ව සෘද්ධියෙන් ආයේ ද (එම) ඉට්‌ඨිය හා මහින්ද තෙරුන්ගේ ස්‌ථූපය යි මෙම ලිපිය උන්වහන්සේලා අපවත්වීමෙන් ආසන්න කාලයක දී ලියන ලද්දකි. මෙවැනි සිදුවීමකට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂ්‍ය ලෝකයේ කවර රටක වුවද දුර්ලභ හෙයින් මෙම ශිලා ලේඛනය අතිශයින් වැදගත්ය.

මෙම කරුණු අනුව මිහිඳු මාහිමියක්‌ ලක්‌දිවට වැඩම කළේ සෘද්ධි බලයෙන් අහසින්ය යන්න ස්‌ථීර වන්නේය.


රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයනාංශයේ 
කථිකාචාර්ය, රාජකීය පණ්‌ඩිත, දර්ශනපති 
බළපිටියේ සිරිසීවලී හිමි